Dis nou sonder om my Italiaanse, Russiese, Duitse, Nederlandse, Franse, Sweedse, Deense, Noorse, Latynse, Griekse, Spaanse, Hebreeuse en Nama-kooplus by te voeg. Dit was so ‘n hittete of ek het ‘n boek oor Arabiese grammatika op Montagu ook gekoop.<\/p>\n
Maar ek glo akademici, met ‘n v\u00e9\u00e9l groter salaris en gravitas, sal my inkopietogte in die skadu stel. Buitendien, dis Covid, ek moet my hande stilkry – en ‘n boek het so ‘n kalmerende en leersame effek.<\/p>\n
Koptische Grammatik (1961), die beginpunt<\/h3>\n
Maar een van my eksotiesste kopies vanjaar geskied op Robertson, Wes-Kaap, in die hospieswinkel, op Woensdag, 19 Mei 2021. Ek kon my geluk nie glo nie. Die boek het behoort aan ‘n afgetrede senior lektor in die Semitiese Tale, verbonde aan die Universiteit van Stellenbosch, L.M. Muntingh<\/a>; in 2019 oorlede.<\/p>\n En toe onthou ek mos die Koptiese taal het, toe Josef en Maria met Jesus soontoe gevlug het, mos die hele Egipte beslaan. Daar was hier in die stede natuurlik Grieke, Romeine, en al die volke dwarsoor die Romeinse Ryk ook te vinde.<\/p>\n Dat die befaamde Biblioteek van Alexandri\u00eb in die 3de eeu voor Christus<\/strong> in Egipte gebou is, het my laat wonder oor die strategiese ligging. Waarom hier? Is dit omdat die Egiptenare (toe nog heidene, onthou) oor die algemeen nie oproermakers was nie? Is dit omdat die klimaat meer geskik is om boeke te bewaar? Waarom nie in Athene nie?<\/p>\n Volgens prof. Gerrit van Wyk Kruger (Die verhaal van die Griekse taal oor 35 eeue heen<\/em>) was dit ook polities gemotiveerd, om die Griekse kultuur te laat uitbrei (2017:41):<\/p>\n Die stigting hiervan was nie net die verwesenliking van \u2018n stuk idealisme nie, maar was ook polities berekend as \u2018n instrument waarmee hy die land van die magtige Nyl wou helleniseer. *\u2026+ Demetrios het dan as \u2018n lewende skakel uit die Griekse moederland, tussen Athene en Alexandri\u00eb, gedien om die oud-Griekse letterkunde, kultuur en erudisie d\u00e1\u00e1r te laat voortleef.<\/p><\/blockquote>\n Vandag is Kopties in Egipte morsdood, heeltemal verdring deur Arabies, hoewel die buitelandse belangstelling geweldig groot is \u2013 nie alleen in die Kopties-Ortodokse kringe nie, maar veral onder Egiptolo\u00eb, argeolo\u00eb en selfs die New Agers (veral onder die Gnostiese geskrifte in die postmoderne era); alles te danke aan daardie Fransman, Champollion, wat die hi\u00ebrogliewe eeue gelede ontsyfer het, met behulp van hierdie taal.<\/p>\n Die boek behandel hoofsaaklik net die grammatika, nie die taalgeskiedenis so uitvoerig soos ek dit wil h\u00ea nie. Hier word wel gepraat van \u201cwenigstens f\u00fcnf Dialekte\u201d (bl. 36). Die dialekte word, volgens die spelling in \u2018n artikel deur Willem S. Vorster<\/a> , soos volg aangedui:<\/p>\n Daar was verskillende dialekte waarvan Sahidies die belangrikste was. Daarnaas het Boha\u00efries (die huidige kerktaal), Agmimies, Subagmimies en Fajjumies ook as dialekte van Kopties in Egipte ‘n rol gespeel.<\/p><\/blockquote>\n Sahidies vind jy in Bo-Egipte; Boha\u00efries langs die Nyldelta (ook genoem Alexandryns, na die stad Alexandri\u00eb); Agmimies langs die Tebes in Bo-Egipte; Likopolitaans\/Subagmimies vind jy in Bo-Egipte by Assioet; en Fajjumies in die Fajoem (spelling van die Panorama<\/em>, Julie 1989) of Fajjum-streek. Daar was dus geen standaardtaal nie. Elke dialek het sy eie pakkie werk gelewer.<\/p>\n Maar nou moet ek hoor daar is nie vyf nie, maar 27<\/a>.<\/p>\n Van belang is wel die paragraaf op bl. 38:<\/p>\n W\u00e4hrend in der griechischen Zeit \u00c4gyptens die Entwicklung der bodenst\u00e4ndigen Kultur und somit auch der Sprache im wesentlichen ungest\u00f6rt ihren Fortgang nahm, verlor das Koptische nach der Eroberung \u00c4gyptens durch die Araber zusehends an Boden. Am besten ist das an den Urkunden zu ersehen. Ihre gro\u00dfe Masse geh\u00f6rt dem 7. und 8. Jahrhundert an. Dann nimmt ihre Zahl stark ab, um im 10. Jahrhundert ganz zu versiegen. Um diese Zeit ist die Umgangssprache auch der christlich gebliebenen \u00c4gypter im \u00f6ffentlichen Leben schon ziemlich allgemein das Arabische geworden. Als die Kenntnis der koptischen Sprache unter den christlichen \u00c4gyptern allm\u00e4hlich weiter zur\u00fcckging, machte sich die Notwendigkeit geltend, die koptischen Schriften ins Arabische zu \u00fcbersetzen. Das war der Anfang einer koptischen (d.h. christlichen) Literatur in arabischer Sprache. Auch koptische Grammatiken und W\u00f6rterb\u00fccher wurden damals in arabischer Sprache verfa\u00dft.<\/p><\/blockquote>\n Vrye vertaling:<\/p>\n Onder die Griekse bewind in Egipte het die eie taal en kultuur van die Kopte eintlik ongesteurd sy gang gegaan; daarteenoor verloor dit egter aansienlik veld nadat die Arabiere Egipte verower het. Dit is heel duidelik aan die dokumente te sien. Die dokumente in Kopties bereik in die 7de en 8ste eeu hul hoogtepunt (in aantal), maar dan gaan dinge bergaf, en nuwe geskrifte in hierdie taal verdwyn heeltemal teen die 10de eeu. Onder die Christene het ook Arabies in die openbaar die taamlik algemene omgangstaal geword.<\/p>\n Omdat die kennis van die Koptiese taal onder die Christene van Egipte al hoe slegter begin raak het, is hul genoop om die Koptiese geskrifte in Arabies te vertaal. En dit was ook die beginpunt waar die Koptiese (dit is, Christelike) literatuur in die Arabiese taal verskyn het. Ook die Koptiese grammatikaen woordeboeke is voortaan in Arabies geskryf.<\/p><\/blockquote>\n Soveel vrae het by my opgekom:<\/p>\n Die meeste van hierdie vrae is nog nie beantwoord nie. Op die Nederlandse webwerf van die Koptiese kerk, sal die meeste Westerlinge dit geweldig vreemd vind dat Arabies aan klein kindertjies sommer vroeg-vroeg al geleer word<\/a> op Sondagskool. Arabies is die amptelike kerktaal van die Koptiese kerk. Sou jou Sondagskoolonderwyseres vir jou Grieks, Latyn of Hebreeus geleer het?<\/p>\n Dit was ook nie lank nie, of ek vind @CopticNation<\/a> op Twitter, \u2018n Egiptenaar, \u2018n etniese afstammeling van die ou Kopte, wat nou \u2018n paar geslagte lank in Nederland bly. Die meeste van hulle, omdat hulle nie met die Arabiere getrou het nie, toon die meeste genetiese verwantskap met die ou Farao\u2019s van weleer. DNS-toetse bewys dit keer op keer. As jy boonop \u2018n ou Fajoem-portret met hul gelaatstrekke vergelyk, is die ooreenkomste nogal duidelik.<\/p>\n Natuurlik het die Kopte dan \u2018n reuse-afsku in die swartes (vernaamlik in Amerika) wat die hele antieke Egiptiese kultuur as hul eie handewerk beskou. Ek hou die stukke in my stilligheid maar dop. Op \u2018n veilige afstand. Dit gaan dus nie alleen om geloof nie, maar ook etnisiteit. Dis amper soos die Afrikaner en die Susterkerke wat voorheen sinoniem was (eintlik nou nog\u2026).<\/p>\n Van hierdie Christelike denominasie sal jy ook nie sommer in die Westerse media verneem nie, omdat hulle nie selfmoordbomme laat ontplof nie, hulle is uiters vreedsaam en val niemand lastig nie, en hulle huil saam as ander kerke afgebrand word. Elke nou en dan kom daar maar weer die video op Twitter waar nog \u2018n priester \u00earens doodgemartel word. Nogtans, ten spyte van als, klou hulle vas aan hul geloof.<\/p>\n Sulke ywer is seker bewonderenswaardig.<\/p>\n Maar kom ons vergelyk dit gou met Suid-Afrika.<\/p>\n Radio Sonder Grense het op Hemelvaartdag<\/strong>, 13 Mei, die volgende berig uitgesaai:<\/p>\n Die Moslemgemeenskap vier heel waarskynlik m\u00f4re Eid-ul-Fitr. Aanbidders het gisteraand in Seepunt gaan kyk of hulle die nuwe maan gewaar, wat die einde van die heilige maand van Ramadaan beteken. Dit behels \u2018n vastydperk van sonsopkoms tot sonsondergang. Die nuwe maan is egter nog nie gewaar nie. Die adjunkpresident van die Moslem Regsraad, Moula Abdul Khaliq Allie, s\u00ea volgens maankykers kan Eid-ul Fitr na verwagting m\u00f4re gevier kan word.<\/p>\n Ek het werklik gewonder hoekom dit relevant is vir driemiljoen Afrikaanse luisteraars. Dit was deel van die hoofnuus om 08:00 en 09:00. Dit moet egter gesien word op die oomblik toe die spanning tussen Israel en Palestina op die Gazastrook in die hoofnuus was. D\u00e1\u00e1rvan was daar oorgenoeg blootstelling.<\/p>\n Hoewel die staat sekul\u00ear en dus onpartydig wat godsdiens aanbetref moet wees, en albei dae g\u00e9\u00e9n openbare vakansiedae is nie, moes die een bo die ander uitgesonder word, al vind dit ook die volgende dag plaas.<\/p>\n Hoe ironies ook van die sender, op die 13de Mei 2021 was daar, die hele dag, nie \u2018n dooie woord oor Hemelvaartdag in die nuus nie. Dit is eenvoudig doodgeswyg. Nie eens die hartroerende woorde van Pous Franciskus (@Pontifex), wat so gereeld in hierdie Protestante land aangehaal word, kon daardie dag die nuusbulletin haal nie. Ek kan net my o\u00eb opslaan.<\/p>\n Net vir interessantheid het ek gesoek op Twitter na iemand wat ander \u2018n gelukkige \u201cHemelvaartdag\u201d toegewens het, in Afrikaans\u2026 hier en daar was daar enetjie, en Dom Gatiep<\/a> wat Meneer die Staatspresident op 20 Julie 2021 aanvat omdat hy nie die Christene gelukkige Hemelvaart toegewens het nie, maar die Hollanders het die meeste die woord op 13 Mei gebruik, want volgens die webblad van die Rijksoverheid is dit duidelik<\/a>:<\/p>\n Hemelvaartsdag is een offici\u00eble feestdag in Nederland<\/p><\/blockquote>\n Dit s\u00ea werklik ook veel oor die laksheid van die Afrikaner-Christen. Troos jou daaraan, volgende jaar sal jy w\u00e9\u00e9r vergeet. Jy kan altyd nou al in jou dagboek die datum met \u2018n rooi pen omkring: Dis Donderdag, 26 Mei 2022, Deo volente. Moenie s\u00ea jy het nie geweet nie.<\/p>\n Maar goed, die laaste keer wat daar oor die Koptiese kerk gepiep was op RSG, is die datums 27 en 28 Mei 2017.<\/p>\n Oor die algemeen is die Kopte die Weste uiters goed gesind. Was dit immers nie die Weste wat die mag van die Turke verbreek het, die Code civil op die tafel neergeplak het en uiteindelik die Kopte \u2018n bietjie beweegruimte gegee het nie? Was dit nie die Westerse akademici wat \u2018n moerse ophef oor hul taal en kultuur gemaak het omdat die hi\u00ebrogliewe met behulp van Kopties ontsyfer is nie? (Nou goed, dit was ook die Weste wat hul Farao\u2019s se grafte leeggeroof het, so groot was die ophef.)<\/p>\n In Nederland, net soos in Duitsland, in Frankryk, en selfs Itali\u00eb en al die ander plekke waar hierdie gemeentes hulle bevind, word daar al hoe meer moeite gedoen om Kopties te laat herleef, net soos die wonderwerk met Hebreeus gebeur het. Dr. Dekker, so verneem ek, is besig om \u2018n handleiding oor die taal te skryf in Nederlands. Hier is reeds \u2018n kursus wat in Leiden aangebied word<\/a>.<\/p>\n Op Google Play kan ek vir jou ook \u2018n Russiese handleiding van Sahidies aanbeveel: \u0413\u0440\u0430\u043c\u043c\u0430\u0442\u0438\u043a\u0430 \u043a\u043e\u043f\u0442\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u044f\u0437\u044b\u043a\u0430<\/a>.<\/p>\n Oorsee is daar deur die eeue heen meer grammatikaboeke geskryf oor Kopties as oor Afrikaans. Dis \u2018n feit: die nuutste boek is in 2021 in Duits uitgegee: Grammatik des Boharischen<\/em> deur Mathias M\u00fcller. En die boek is lekker dik.<\/p>\n Ek moet erken dat ek \u2018n tikkie jaloers is op die aandag en die vooruitgang van hierdie taal in Europa. En tog sal die Kopte wens om die biblioteke vol boeke, die standaardtaal, die wetenskapstaal, die akademiese taal, die dryfkrag as moedertaal, die tegnologiese vakterme en begrippe, musiek(videos), klankopnames, podsendings, debatvoering, sommer \u2018n webwerf soos PRAAG, om al hierdie voordele te h\u00ea.<\/p>\n Die belangrikste wel: moedertaalsprekers. Wat \u2018n lewende taal toekom. Iets waaraan ons so gewoond is. So vanselfsprekend aanvaar. Die sogenaamde 300 mense wat wel hierdie taal in Egipte kan praat, volgens die Duitse Wikipedia, is \u201ctweede taal\u201d, dus, dis soos Latyn vlot te leer praat.<\/p>\n My vraag is: waarom moes hierdie taal eers \u2018n dooie taal word?<\/strong> Waarom moes die kundigheid van die Egiptiese hi\u00ebrogliewe tot niet gaan? En as jy dink hoeveel moeite daar nou gedoen word, om meer as \u2018n duisend jaar later in te haal en soos Hebreeus te laat herleef \u2013 kon mens nie maar die taal eenvoudig laat bly voortleef het nie? Sou dit nie die lewe vir die taalwetenskaplikes vergemaklik het nie?<\/p>\n CopticNation, wat my ontsettend baie gehelp het, was op Twitter so gaaf om \u2018n webwerf te deel<\/a> waar \u2018n afgetrede dokter die Geskiedenis van Kopties beskikbaar gestel het. Daardie afgetrede oogarts het beslis my o\u00eb oopgemaak.<\/p>\n Die spesifieke boek hier ter sake kan hier afgelaai word<\/a>.<\/p>\n Dis in Egiptiese Arabies, natuurlik.<\/p>\n Die taal, sal jy opmerk deur te google, gebruik presies dieselfde Griekse alfabet, min of meer soos die Russe Cyrillies gebruik (of, kyk na die alfabet van die uitgestorwe Goties!). Hoekom? Waarom was hul eie alfabet nie meer goed genoeg nie?<\/p>\n Die lopende skrif van \u201cEgipties\u201d (hi\u00ebrogliewe is net op rots, klei en klip aangebring, nie op die gestolde piesangpap<\/em> wat aan niksvermoedende toeriste gesmous word as papirus<\/em> nie!), het ongelukkig so vol kommas geword, dat die oorskakeling verwelkom is toe die Grieke vir Egipte oorvat. Uit die gratis boek van dr. Isshak verskyn hierdie beeld van \u00earens:<\/p>\n Veral ook omdat die ou skryfstelsel geen klinkers bevat het nie, was die Griekse alfabet met ope arms eweneens verwelkom. Dis amper soos Turks, Maleisies en Swahili wat almal vandag die Latynse skrifstelsel gebruik en van Arabies afgesien het, al is die meerderheid sprekers almal Moslems. Geen taal is daarvan dood nie.<\/p>\n Ek moet self s\u00ea: die Grieks-Koptiese skrif is baie sag op my o\u00eb wat Latynse skrif gewoond is. Selfs sagter as hoekiger Russies-Cyrillies.<\/p>\n Die taalverloop het geskied vanaf<\/p>\n En uiteindelik, uit hierdie Volksegipties (wat die versamelnaam is vir \u2018n paar dialekte), word Kopties in omtrent die derde tot vierde eeu na Christus<\/strong> so op skrif gestel (wat vreemd is as mens dink die Alexandrynse Biblioteek is die derde eeu voor Christus<\/strong> deur die Grieke laat bou).<\/p>\n Die evolusie van taal verloop dus baie soos Oudgrieks wat met verloop van tyd verander het in Nieugrieks, Latyn verander het in Italiaans, Oudnoors in Yslands, 17de eeuse Nederlands wat in Afrikaans verander het. Dieselfde patroon sien jy dus.<\/p>\n Wel, ek gaan jou \u2018n bietjie huiswerk gee, hierdie twee artikels uit \u00c9gypte\/Monde arabe is immers gratis:<\/p>\n Ek wil egter by drie punte stilstaan:<\/p>\n – Die digotomiese isolasieprobleem Ons weet van die skeuring tussen die Griekse en Koptiese kerk. En wat dinge erger gemaak het was later met die Kruistogte (pp. 50-51), waar jy jou lojaliteit teenoor jou landgenote (die maghebbers, die Arabiere) moet bewys, terwyl hulle jou weer verdink dat jy met die Kruisvaarders konkel en heul.<\/p>\n Jy is \u00f3f een van ons, \u00f3f jy is nie. Jy is \u00f3f \u2018n vriend, \u00f3f \u2018n vyand. Daar is nie vyftig skakerings grys tussen swart en wit nie.<\/p>\n Ek het reeds voorheen geskryf oor die \u201copvallende raakpunt tussen Afrikaans en Korsikaans<\/a>\u201d. Albei dialekte is as nikswerd vorme van die Standaardtaal beskou (dus, nie deel van die kontinuum nie), hulle word ge\u00efsoleer<\/strong> (of hulle isoleer hulself), en word dan tot die dood toe gebliksem deur die nuwe maghebber.<\/p>\n Korsikaans is streng gesproke \u2018n dialek van Italiaans (van oorkant die water), maar moes onder Frans ly, want dit sou dan, in isolasie beskou op \u2018n stukkie aarde, geen nut h\u00ea nie. En hierdie irritasietjie moet verdwyn. Afrikaans is Kitchen-Dutch gedoop. Dieselfde storie.<\/p>\n Nou het ons Kopties vs. Arabies.<\/p>\n Volgens hierdie teorie moet daar op die skaakstel net twee konings oorbly, en die kleiner taaltjie moet in die slag bly, want anders kan daar mos nie eenheid wees, of gelykheid, of gelyke kanse, of watter ander ideologie jy optower nie. O, ja: \u201cvrede\u201d. Of dit nou deur die volk self so beskik word, of deur politiek so afgedwing word, of die toeval dit so wil h\u00ea \u2013 daardie lydende taal gaan nie ontwikkel nie. Dit moet weg.<\/p>\n As die sprekers nie self besluit om vroeg al tou op te gooi en van moedertaal te verander nie (taalverskuiwing), geen oorspronklike woorde munt nie, geen wetenskaplike of kunswerke skryf wat hoog aangeskrewe is in \u2018n ander w\u00eareld nie, sal die slagoffertaal met verloop van tyd al hoe meer \u2018n namaaksel van die maghebber se taal begin raak, en beweeg dan net al hoe nader en nader en nader aan die maghebber se taal totdat die oorspronklike slagoffertaal heeltemal kruppel raak en verdwyn. Op sy beurt sal \u2018n baie onsimpatieke maghebber alles in sy vermo\u00eb doen om die lewens van die kleiner taaltjie se sprekers galbitter te maak.<\/p>\n Maar let wel, dit gebeur slegs in \u2018n spreekwoordelike visbak, waar een taal gestel word teenoor \u2018n ander taal, en daar geen nut gesien of gebruik gemaak word van ander tale daarbuite nie.<\/p>\n CopticNation het wel aan my ges\u00ea daar was party kloosters wat met ander tale uit die omliggende streke in kontak was<\/a>, of wat hierdie sprekers in hul midde gehad het; Kopties was dus nie heeltemal op sy eentjie nie. Van hierdie manuskripte is veeltalig: Grieks, Kopties, Arabies, Armeens, Etiopies en Siries.<\/p>\n Ongelukkig het ons te min statistiek nou beskikbaar om te weet wat die geletterdheidsyfers van die gewone outjie<\/em> werklik was. Dit is nou Jan Publiek. Vroue en kinders. Dus wonder ek tog of daar nie sprake was van \u2018n soort tweedeligheid tussen Kopties en Arabies nie. Dit is \u2018n teorie wat ek nog wil toets, maar dit lyk vir my hoogs waarskynlik.<\/p>\n Maar nou ontstaan die volgende probleem: wat is geletterdheid?<\/p>\n Kyk mens byvoorbeeld na die Calvinistiese samelewing in Nederland in die 17de eeu, dan weet ons die geletterdheidskoers was veel ho\u00ebr as in Frankryk. Want jy moes tog die Bybel kon lees. Frankryk se geletterdheidskoers was (op daardie stadium toe die Hugenote gevlug het) onder die mans 30% en 14% onder die vroue (M. Boucher. French Speakers at the Cape<\/em>. pp. 37-38). Dikwels is hierdie \u201cgeletterdheid\u201d-syfers in Europa egter gemeet aan die feit of jy bloot jou handtekening kon maak of nie. Dan word \u2018n paar doop-, sterfte- of huweliksregisters en formuliere vergelyk, die handtekeninge getel, die persentasie bereken en dan besluit: hierdie nasie was geletterd daardie nasie was minder geletterd. Vandag beskou ons \u201cgeletterdheid\u201d en \u201cleesbegrip\u201d as sinonieme.<\/p>\n Hierdie \u201cgeletterdheid\u201d sou mens dan kon toets aan die moontlikheid om dalk kontak met ander tale te maak en ingewikkelde kennis oor te dra.<\/p>\n Ek het gehoop op die Italianers uit Venesi\u00eb wat miskien op \u2018n manier kontak sou kon maak met die Kopte, dat daar \u2018n lewende uitruil van inligting sou kon plaasvind \u2013 weerskante van die Middellandse See. Maar CopticNation s\u00ea aan my dit sou dan eintlik mosterd na die maal wees: die Europe\u00ebrs het eers van die Koptiese volk en taal bewus geword teen 1439<\/a>.<\/p>\n Van die Kopte het agterna besef die isolasie wat sedert 451 afgedwing is deur omstandighede was \u2018n aanslag op hul taal, kultuur en beskawing. Omdat hulle alle bande met die buitew\u00eareld daardeur verbreek het, nie meer met die Bisantynse beskawing in kontak sou wees nie, is die taal van die teologie, filosofie en die wetenskap daarmee heen (d.i. hulle sal voortaan net van Arabies moet gebruik maak?). Ook hul verlede en toekoms, hul erfenis was daarmee heen.<\/p>\n Party skryf egter hierdie gebeurtenis aan selfopgelegde isolasie toe, te wyte aan hul eie fanatisme, omdat hulle hul eie ding wou doen en die Griekse Kerk gewantrou het.<\/p>\n Vanaf die suide van Spanje tot in Bagdad het die Arabiere omtrent oor alles onder die son geskryf. Hierdie werke sal later uiters gesog wees in Europa, waar papier lankal gemuf en opgevrot het. Volgens die Russiese Wikipedia<\/a> was daar egter net tw\u00e9\u00e9 tekste wat wetenskaplik van aard was in Kopties:<\/p>\n \u0410\u043d\u0442\u0438\u0447\u043d\u0430\u044f \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u0430\u044f \u0442\u0440\u0430\u0434\u0438\u0446\u0438\u044f \u0432 \u043a\u043e\u043f\u0442\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0438\u0441\u044c\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u043f\u0440\u0435\u0434\u0441\u0442\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0430 \u0432\u0441\u0435\u0433\u043e \u0434\u0432\u0443\u043c\u044f \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442\u0430\u043c\u0438 \u2014 \u043f\u043e\u043b\u0443\u0444\u043e\u043b\u044c\u043a\u043b\u043e\u0440\u043d\u044b\u043c \u00ab\u0424\u0438\u0437\u0438\u043e\u043b\u043e\u0433\u043e\u043c\u00bb \u0438 \u0442\u0440\u0430\u043a\u0442\u0430\u0442\u043e\u043c \u00ab\u041e \u0441\u0430\u043c\u043e\u0446\u0432\u0435\u0442\u0430\u0445\u00bb \u0415\u043f\u0438\u0444\u0430\u043d\u0438\u044f \u041a\u0438\u043f\u0440\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e.<\/p><\/blockquote>\n Oftewel:<\/p>\n Die antieke wetenskaplike tradisie in die Koptiese skryfkuns bied slegs twee tekste: die halffolkloristiese Physiologus<\/em> en die werk De gemmis<\/em> deur biskop Epifanius van Siprus.<\/p><\/blockquote>\n Hierdie Physiologus<\/em> van die Kopte sou tien teen een \u2018n vertaalwerk van die Griekse een wees. Die Physiologus<\/em> was \u2018n boek wat mitiese of werklike diere, plante en klippe beskryf het, maar dit het swaar onder bygeloof, oorlewering en allegorie gebuk gegaan. Die Middeleeuse weergawes daarvan is wel met helder en baie aantreklike illustrasies versier (hoewel die kopi\u00efste duidelik nog nooit \u2018n luiperd gesien het nie).<\/p>\n De gemmis<\/em> gebruik ek hier as afkorting vir De duodecim gemmis rationalis<\/em>, wat handel oor die twaalf edelstene van die ho\u00ebpriesterlike borsskild\/borssak\/borsplaat.<\/p>\n Dus moet ek aanneem ons het twee vertalings hierso wat oorgebly het?<\/p>\n Al sou die reusebiblioteke in Spanje en Bagdad later tot op die grond toe afgebrand word en niemand by laasgenoemde gedink het om die biblioteek te herbou nie, kan jy jou steeds indink hoe al hierdie ryke wetenskaplike werke in Arabies moes vergelyk met \u2018n taal wat hom hoofsaaklik net met godsdienssake bemoei het. Dit is nou Kopties waarvan ek praat. Godsdienssake was sy enigste funksie. En toe word hy van daardie een talent ook beroof.<\/p>\n Dit leer ons dat enige taal in soveel verskeie sektore moontlik benut moet word.<\/p>\n Ons weet wat het gebeur met Kornies toe 4000 mense met die swaard omgebring is omdat hulle nie die nuwe Engelse gebedeboek wou aanvaar nie. Die taal is morsdood.<\/p>\n Ek het reeds daarna verwys in \u201cHoe dr. Hennie Terblanche die Engelse makgemaak het<\/a>\u201d.<\/p>\n Ons weet ook van Lord Somerset wat sy plan deurgevoer het om Skotse predikante in te voer om Hollands te probeer dooddruk:<\/p>\n It has pleased His Majesty most graciously to approve that measure, and to enable me to act more extensively upon it, not only by having commanded Clergymen of the Established Church of Scotland (whose religious tenets are precisely similar to those of the Reformed Church of this Country), who have received instruction in the Dutch Language, in Holland, to be sent hither to be placed in the vacant Churches, but by having authorised competent and respectable Instructor being employed at public expense, at every principal place throughout the Colony, for the purpose of facilitating the acquirement of the English Language to all classes of Society.<\/p><\/blockquote>\n Sy plan het nie geslaag nie. En verder het die Boere in elk geval genoeg gehad van die Grenspolitiek, en het hul goed gevat en getrek. Die Kaapse Kerk het nog aanvanklik geteem hulle moet bly, dat hulle sonde teen die staat pleeg, maar niks kon hulle keer nie. Daaroor is uitvoerig geskryf in Die Kaapse kerk en die Groot Trek<\/em>.<\/p>\n Ons weet van die Duitse kerke in die Natalse Middellande wat verengels<\/a> het en hul taal en kultuur permanent kwyt is, terwyl die Duitse kerke in die Afrikanerdeel van Natal \u2018n karnaval van vreugde beleef.<\/p>\n Ons onthou eweneens ook die Nederlandse kerke van Drakenstein en omstreke wat n\u00e1 die Hollandse diens ook \u2018n diens in Frans sou hou vir die Franse Hugenote, al was daar ook maar net \u00e9\u00e9n lidmaat wat opdaag. Dit is dus onwaar dat die Hollanders aan die Kaap die Franse taal doodgedruk het.<\/p>\n En ons weet selfs vandag nog wat gebeur met Afrikaanse kerke waar die predikant ook in Engels begin preek omdat die kerkbanke te leeg na sy sin is, en die aantal siele en hoeveelheid geld net nooit genoeg is nie. Jy weet, \u201ctoeganklikheid\u201d is die modewoord.<\/p>\n En ons w\u00e9\u00e9t goed wat het gebeur met Kopties toe Arabies die voertaal van die kerk geword het. Maar hieroor is daar nog onenigheid.<\/p>\n Die een kant dink: Die invoer van Arabies in die Koptiese kerk is juis in daardie rigting gestuur deur diegene wat ‘n possie beklee het by die owerheid \u2013 dalk om witvoetjie te soek by die heersers, of dalk om na hul pype te dans.<\/p>\n (Maar dalk ook, en dit is net \u2018n teorie wat ek het, sodat die amptenare kan sien dat die Koptiese Kerk nie vyande teen die owerhede kweek nie. Dink maar aan sekere amptenarye en ondermenings in Suid-Afrika wat op kantoor alles in een taal wil h\u00ea \u2013 glo vir \u201cdeursigtigheid\u201d, hoewel die korrupsie dan \u00e9\u00e9rs lekker voortwoed\u2026).<\/p>\n Maar ook Patriarg Gabri\u00ebl was die eerste om vertalings van die Arabiese gebed in te voer, asook die voordrag van die Evangelies en briewe in Arabies, behalwe by Nagmaal waar die liturgie in Kopties voortgegaan het. Die skielike oorgang vind mens onder andere in briewe wat in 1921 ontdek is met Koptiese letters op papier, maar met Arabies as taal. Dit is dus Arabies met Koptiese letters (p. 44).<\/p>\n Die ander kant dink: Was dit werklik die Patriarg se skuld, of was dit omrede Kopties reeds gerysmier en so swak gebesig is, dat niemand dit meer kon verstaan nie? (p. 60) Onthou, dienste in Latyn was in Europa voorheen vry algemeen, al kon slegs die priestersamp, die dokter, die prokureur, die onderwyser en \u2018n paar ander geleerdes verstaan wat daar geprewel word. Dienste in Kopties sou dus seker dieselfde gewees het vir die gewone kerkganger? Vir die mistiek of so?<\/p>\n Daar is diegene wat aanvoer die Egiptiese taal het tot niet gegaan, omdat hy sy tradisionele en unieke wese verloor het. En kyk net die skrif! Die Christendom het die volk van hul tradisionele kultuur verder gestroop deur die heidense beelde, boeke en gebruike te verbied, daar was later nie \u2018n greintjie kultuur meer oor nie, hul taalgebruik is nie meer so ryk nie, en toe kom die Arabiere en maak maar net die aftakeling klaar wat begin is (p. 53).<\/p>\n Party voer selfs aan die Koptiese kultuur het bloot onder \u2018n nuwe taal voortgeleef! Jy sal nou-nou sien dit is absolute snert.<\/p>\n Hieroor is dr. Isshak sommer baie reguit: in daardie geval moet die Perse die skuld kry, maar nie die Christendom nie. Egipte het sy onafhanklikheid en mag verloor en ‘n provinsie geword. Toe is die Persiese Ryk ingeneem deur die Grieke, en daarna was daar geen Egiptiese onafhanklikheid tot met die Egiptiese Rewolusie in 1952 nie. Die volgende jaar het Egipte sy onafhanklikheid gekry.<\/p>\n Die Christendom is eers amper 700 later n\u00e1 die inval deur die Perse aangeneem, toe die Egiptiese taal en kultuur lankal reeds verswak was. Maar van die ou heidense Egiptiese gebruike het later in die kerk behoue gebly.<\/p>\n Daar was selfs Romeine wat hierdie Egiptiese tempels kom besoek het en onderhou het (p. 54 in dr. Isshak se werk). Wat wel vinnig bygevoeg moet word is prof. Gerrit van Wyk Kruger se teks (2017:48):<\/p>\n Die ganse oud-Griekse liter\u00eare erfenis was nou in die hande van die Romeine wat dit etlike eeue sou beheer.<\/p><\/blockquote>\n \u2018n Hele paar ander dinge is ook deur die Romeine beheer.<\/p>\n Toe Konstantyn die Christendom dwarsoor sy ryk die amptelike godsdiens gemaak het en die heidendom be\u00ebindig het, het hy nie die tale in Itali\u00eb, Klein-Asi\u00eb, Griekeland, Palestina of Egipte hoegenaamd uitgeroei nie (p. 55 in dr. Isshak se teks). Iemand soos Julius Caesar het 55 jaar voor Christus wel twee volke wat hy gewantrou het in Nederland voor die voet uitgeroei, al het hulle om asiel gevra \u2013 vandag sou dit as volksmoord bestempel word<\/a>, maar nie taalmoord nie:<\/p>\n De twee Germaanse stammen (de Tencteri en de Usipetes) kwamen uit het gebied oostelijk van de Rijn en vroegen om asiel bij Caesar. Caesar weigerde dit echter omdat hij de Germanen niet vertrouwde. Hij gaf zijn troepen vervolgens opdracht om de stammen op gewelddadige wijze te vernietigen. In opdracht van de Romeinse legerleider werden niet alleen mannen maar ook vrouwen en kinderen gedood. De Vrije Universiteit stelt dat we een dergelijke actie zouden betitelen als een \u201cgenocide\u201d.<\/p><\/blockquote>\n Eweneens het die skrifstelselverandering nie die geringste invloed op taal nie. Oudrussies het byvoorbeeld twee letters uit Kopties oorgeneem; en Turks het sy Arabiese baadjie uitgetrek en skryf voortaan in Latynse skrif. So ook Vi\u00ebtnamees, Maleisies\/Indonesies, Malgassies, Swahili, Javaans en byna elke taal in die Amerikas en Afrika. Lyk hierdie tale vir jou enigsins dood?<\/p>\n Ook moet mens jou die vraag afvra of diegene wat oor die \u201cswakheid van Kopties in die moderne samelewing van destyds\u201d so gal braak, se vaardigheid in Kopties goed genoeg is om enigsins te oordeel.<\/p>\n Snaaks, Iwriet (Moderne Hebreeus) het nie \u2018n probleem om nou in die 21ste eeu aan te pas nie, al het Hebreeus as gesproke taal tussen 200 en 400 n.C. sommer heeltemal ophou bestaan. In die 21ste eeu nogal? Dit moet darem gedoen wees.<\/p>\n Is Egipties, wat vir 4 000 jaar goed genoeg was vir die alledaagse en geskrewe gebruik, waarin opdragte geblaf is om piramides tot stand te bring, wat die Weste nou nog na hul asems laat snak, nou skielik nie meer \u201cgoed genoeg\u201d of so “ryk” soos Arabies nie? (p. 55) Ek sou s\u00ea dis twak.<\/p>\n Hoe is dit ook moontlik dat hierdie Egiptiese taal vir Kusities, Libies, Kana\u00e4nities, Assiries, Persies, Grieks, Latyn almal kon deurstaan het? Maar nie Arabies nie? (p. 40)<\/p>\n Verder moet mens jou ook vra waarom ander<\/em> tale nog in die vernaamlik Arabiese streke oorleef het, maar nie Kopties nie? Waarom het daardie tale nie geswymel oor die veelheid, die rykheid, die soepelheid van Arabies nie?<\/p>\n Dit is vrae wat vir my nog onbeantwoord bly en wat ek met verloop van tyd sal uitvind. Dalk was die lewe toenterjare klopdisselboom, ek weet nie. Ek bedoel, die Oemajjadiese Kalifaat word tog te mooi geskilder. Maar ek het my bedenkinge.<\/p>\n Terug na vandag, skryf Geopende Deure<\/a> besonder diplomaties:<\/p>\n Alhoewel Egipte se regering positief oor die land se Christen-gemeenskap praat, laat die tekort aan ernstige wetstoepassing en die plaaslike owerhede se onwilligheid om Christene te beskerm hulle kwesbaar vir alle tipes aanvalle, veral in Bo-Egipte. Vanwe\u00eb die diktatoriale aard van die regime is geen kerkleiers of ander Christene in \u0149 posisie om op te staan teen hierdie gebruike nie.<\/p>\n Verder, in kontras met hoe moskees en Islamitiese organisasies hanteer word, word kerke en Christelike nie-regeringsorganisasies se vermo\u00eb beperk om nuwe kerke te bou of sosiale dienste te bied.<\/p>\n Christene vanuit alle agtergronde ervaar probleme om nuwe plekke vir gemeenskaplike aanbidding te kry. Die probleme kan toegeskryf word aan staatsbeperkings, gemeenskaplike vyandigheid en bendegeweld. Christene vanuit \u0149 Moslemagtergrond ervaar dikwels groot struikelblokke om hul geloof uit te leef, siende dat hulle enorme druk van hul families ervaar om terug te keer na Islam. Die staat maak dit ook onmoontlik vir hulle om enige amptelike erkenning of dokumentasie van hul omskakeling na Christenskap te ontvang.<\/p><\/blockquote>\n \u2018n Veel vollediger verslag<\/a> is uitgereik oor die geweld, ontvoering en indoktrinering van vroue en kinders met Koptiese herkoms.<\/p>\n Van hierdie Kopte moet verder \u2018n sukkelbestaan voer en letterlik op die vullishope leef (google gerus \u201cZabaleen\u201d of \u201cZabbaleen\u201d, wat 90% uit Koptiese Christene bestaan).<\/p>\n S\u00ea jy nou vir my: wat de donder het Arabies hierdie mense enigsins gebaat?<\/strong> Nie alleen is die Kopte van hul taal en kultuur (wat vandag sulke ho\u00eb waarde het in akademiese en godsdienskringe!) gestroop nie. Hulle is van hul menswaardigheid gestroop. Al wat hulle nog het, is hul godsdiens. Maar selfs d\u00edt word hulle nie gegun nie.<\/p>\n Om op die vullishope te leef\u2026.<\/p>\n J\u00f4, is dit nou die Koptiese kultuur wat onder \u2018n nuwe taal voortleef<\/em>? Die groot piramidebouers van weleer grawe nou in berge vullis rond? In die rommel van hul beskawing wat oorgebly het. Bloot omdat hulle nie deel van die massa is nie?<\/p>\n D\u00edt, vriende, is die utopie van die groot gelykmaak.<\/p>\n Dit is teen hierdie agtergrond waar ek my nogal bloedig vervies het vir \u2018n brief wat ek ontvang het.<\/p>\n My brief het aan die persoon soos volg gelui:<\/p>\n Ek sit hierso met <\/em>Taal en Teken, ‘n bundel opgedra aan prof. G.S. Nienaber op sy sestigste verjaarsdag op 12 November 1963. Nienaber was bekend vir sy studies rondom Khoisan, Nama ens. <\/em><\/p>\n Hierdie brief het betrekking [tot] die hoofstuk “Afrikaans en die Inboorlingtale”, geskryf deur prof. dr. Dirk Ziervogel. Sy vakgebied was Swazi en Noord-Sotho. <\/em><\/p>\n Ek het o.a. die sensuskaart van 2011 nadergetrek en bevind Pretoria (of, tegnies gesproke City of Tswane, waarvan Pretoria deel uitmaak) se hooftale is Noord-Sotho (20%), Afrikaans (19%), Tswana (15%), Tsonga (9%), Engels (9%), Zoeloe (9%), ens. <\/em><\/p>\n Mamelodi, met verwysing na jou vorige brief, se hooftaal was op hierdie stadium Noord-Sotho (42%), gevolg deur Zoeloe (12%) en Tsonga (11%), ens. <\/em><\/p>\n Nou is ek ‘erg benieuwd’ soos die Hollanders praat, want soos jy nou al weet, klou sekere tradisies baie lank aan die gewone mens vas. En al wil mense dit nie glo nie, etnisiteit speel tog maar ‘n rol in die vorming van kultuur. Al is dit ook hardgekookte eiers vir padkos sedert die 1800’s\/1900’s. <\/em><\/p>\n Ziervogel skryf (pp. 138-139):<\/em><\/p>\n “Die ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse Blanke samelewing in twee taalkundige groepe, het ook sy stempel op die Bantoe gelaat. Die Oostelike Kaapprovinsie is ‘n hoofsaaklik Engelstalige gebied en daar is Bantoe-onderwys van die vroegste tye Engels geori\u00ebnteer en is Engels ook in die Bantoeskole as tweede taal in die laere standerds en as voertaal in die ho\u00ebre standerds ingevoer. Dit verbaas ‘n mens dan ook nie dat min Xhosa Afrikaans ken nieteenstaande hul deurspek is met ou Afrikaanse woorde. Dieselfde geld ook vir die Zoeloe van Zoeloe[l]and en Natal, en dis te verwagte dat Afrikaans hier nie so ‘n invloed nagelaat het nie buiten in sommige plattelandse gebiede. In die Vrystaat en Transvaal het Afrikaans op die platteland altyd die botoon gevoer en wat Afrikaanssprekendes hoofsaaklik vir Bantoe-onderwys verantwoordelik. Ook Duitsers het op onderwysgebied en op kerklike gebied ‘n groot invloed gehad en hulle was meer Afrikaansgeneig as Engels. <\/em><\/p>\n “Hierdie invloedsfere van Afrikaans en Engels het ook op wyer gebied hul invloed nagelaat. Terwyl die Zoeloe en Xhosa eintlik nie groot voorstanders van moeder[taal]onderwys is nie (maar nietemin baie geheg is aan hul taal), is die Sotho oor die algemeen groter voorstanders van die moedertaal as onderwysmedium, en is hulle ook beter Afrikaans magtig. <\/em><\/p>\n “‘n Ander interessante punt is dat waar die Zoeloe en Xhosa baie konserwatiewer is en nie graag vreemde tale praat nie, die Sotho aan die anderkant baie maklik Afrikaans aangeleer het. Die gevolg was dat die Blankes wat met die Nguni in aanraking gekom het, feitlik gedwing was om Zoeloe of Xhosa of Swazi aan te leer, terwyl die Sotho geredeliker Afrikaans praat en daar betreklik min blankes ‘n Sothotaal kan praat. <\/em><\/p>\n “Vandag maak die stede van die Bantoe ‘n veeltalige wese. Daar is baie Bantoe, nie net in die stede nie maar ook in die gebiede op die platteland waar twee tale bymekaar kom, wat twee of drie Bantoetale ken en daarby nog Afrikaans en Engels. Ek haas my ook om by te voeg dat daar min Bantoe is wat Afrikaans of Engels werklik suiwer kan praat. <\/em><\/p>\n “Die Blanke word weer al minder veeltalig omdat die kind wel vroe\u00ebr veel meer kontak op die plaas met die Bantoe gehad het, nie meer dieselfde geleentheid het om met die Bantoe in aanraking te kom nie. Die gevolg is dat die jong Blanke wat daarop kan roem, soos baie van die ouer geslag, dat een of ander Bantoetaal sy ‘tweede moedertaal’ is, vandag feitlik onbekend is. Dit is tog jammer, want die kennis van mekaar se tale was nog altyd ‘n baie beduidende faktor in die skep van gesonde rasseverhoudings.”\u00a0<\/em><\/p>\n Hy gaan dan verder om oor die verstedeliking te skryf, dat meer Engels hier sterker indring, hoewel daar ‘n duidelike onderskeid is tussen die stadstaal (wat meer Engels neig) teenoor die plattelandse gebruik (wat meer na Afrikaans neig). <\/em><\/p>\n Byvoorbeeld: <\/em><\/p>\n Die stedelike Zoeloevrou “aina” (iron) vir haar “misisi” (Mrs.) <\/em><\/p>\n Die plattelandse een “shisa” (brand) vir haar “nona”. <\/em><\/p>\n Die stedelike Sothovrou “aina” (iron) <\/em><\/p>\n Die plattelandse Sothovrou “tereka” (stryk). <\/em><\/p>\n Maar ongelukkig het Ziervogel nie spesifiek die stadsname genoem nie, en dit is in die vroe\u00eb 1960’s. Johannesburg (23% Zoeloe, 20% Engels, 10% Suid-Sotho, 8% Setswana, 7% Afrikaans in 2011) gaan definitief ‘n ander invloed uitoefen as Pretoria. Of nie? <\/em><\/p>\n Interessant genoeg is Refentse Morake ‘n gebore Suid-Sotho-spreker. Hy pas dus perfek in die profiel van iemand uit ‘n etniese groep wat soveel tale moontlik sal leer, as ons Ziervogel moet glo. <\/em><\/p>\n Ek het wel met ‘n paar ou Wikipediane ‘n paar jaar gelede gepraat, hulle kom nog uit die jare toe julle omgewing nog Transvaal was. Blykbaar kon jy as Afrikaner (blank, Afrikaanssprekende inwoner van Pretoria) voorheen Sotho op skool neem (dit was toe nog verpligtend), maar die belangstelling het so gou getaan op ho\u00ebrskool dat die vak en die plig daarby op die lange duur maar geskrap is. Uit my stelletjie reguit vrae wil tog vir my lyk of jy nie op ho\u00ebrskool die taal goed genoeg sou kon aanleer om ‘n gebraaide mielie op die sypaadjie te bestel nie. (Taal moet jy in elk geval by moedertaalsprekers hoor en mee praat). <\/em><\/p>\n Net gou toeligting rondom die Duitsers in Natal, soos ek vir die Afrikaanse Wikipedia opgesom het (wat ek kry uit F. Francke se proefskrif, 2008, “We call it Springbok-German”): <\/em><\/p>\n “Die Duitsers in Natal is hoofsaaklik drie- of selfs viertalig: Duits (as moedertaal), Afrikaans, Engels en Zoeloe (in wisselende graad). Afrikaans en Engels word hoofsaaklik in formele skoolverband geleer, terwyl Zoeloe meestal op die plase en ander landelike gebiede aangeleer word. Die Duitsers wat wel Zoeloe vlot magtig is, is, soos die meeste Afrikaans- en Engelssprekendes, in die minderheid. Gewoonlik is dit ook die ouer bevolking en die plaaseienaars\/-bestuurders wat daartoe geneig is om Zoeloe vlot magtig te wees. Tog is Zoeloe onder die Natal-Duitsers nie meer ‘n noodsaaklikheid nie, omrede daar onder die Zoeloes deesdae toenemend die neiging is om Engels te wil praat.” <\/em><\/p>\n Uit ‘n Kaaplander se oogpunt is dit dan ook geen wonder dat die grootste tweetalige woordeboek\/pukunt\u0161u Afrikaans-Noord-Sotho (Theunis J. Kriel, 1983) is nie. En al sou die NoordSothosprekers nie belangstel nie, is dit die bevolkingsgroep waarmee die Afrikaanssprekende op daardie tydstip die meeste te doene sou kry… of nie? Die Suid-Sotho woordeboek (Suid-Sotho: Afrikaans Skoolwoordeboek – C.R.Kok & L.C.Botha) het ook baie ver gevorder. <\/em><\/p>\n Maar herdrukke het ek tot dusver nie weer gesien nie. <\/em><\/p>\n Ek het Pukunt\u0161u ook in my trommel: dit is ‘n groen boek met geel letters op die buiteblad. Die Afrikaans-Zoeloe woordeboek was nog altyd maar klein, en so ook Afrikaans-Xhosa. <\/em><\/p>\n My eie ervaring op die platteland *\u2026+ is: die deursnit Xhosasprekers praat net Engels met jou. Maar daar sal onder hulle wees wat ook Afrikaans sonder aksent leer praat en daarom vinniger bevorder word, omdat hulle drietalig is. Want dit is immers ‘n drietalige plek hierso, met Afrikaans in die volstrekte meerderheid. <\/em><\/p>\n Miskien moet ek ook dit byvoeg: ons het twee ho\u00ebrskole [hier]. [Een] wat klasgee in vernaamlik Afrikaans, maar ook Engels (parallelmedium) en [een] wat soos een blok so te s\u00ea homogeen bruin en homogeen Afrikaanssprekend is. Ek hoef nie vir jou te s\u00ea hoekom nie, maar jy kan klaar aflei in die volgende paragraaf. <\/em><\/p>\n Ons het twee Xhosas gehad op [skool], hulle het in Engels skoolgegaan, maar hulle het met verloop van tyd Afrikaans geleer en ook in Afrikaans leer bid. Waarheen die ander Xhosakinders gestuur is van ons dorp, weet ek werklik nie. Ek praat nou uit my ervaring 2004-2008. <\/em><\/p>\n Dit het my dus nou laat wonder rondom die “Burenstadt”, soos Pretoria onder die Duitsers bekend is. Is die Sothosprekers meer geneig om Afrikaans te wil praat, of is die stadsklimaat baie anders? Ziervogel het immers geskryf in die jare voor (satelliet)televisie, voor die internet, voor die 1976- debakel (wie die meerderheid van Soweto toentertyd uitmaak, weet ek nie, maar tans is die sprekers Zoeloe (37%), gevolg deur Suid-Sotho (16%), gevolg deur Tswana (13%)) en in die jare toe verstedeliking nog in sy kinderskoene was. <\/em><\/p>\n Ek hoor graag van jou. <\/em><\/p>\n Die antwoord wat ek daarop gekry het was heel aangenaam. En alles het heel goed gegaan, tot en met hierdie twee paragrawe:<\/p>\n “Die ouer swart garde praat baie Afrikaans (maar seker Bantoe-onderrig & werksoek se skuld), waar die meeste swart kinders deesdae in Engels skoolgaan en groot word. Dit is nie net om die “global village” te bevorder en hul kinders die beste kans moontlik te gee nie, maar ook omdat baie paartjies van verskillende stamme aftak. In plaas daarvan om hulle kinders deurmekaar te maak met Tswana & Zulu, word hulle van kleins af in Engels gedompel (weereens, dat hulle dit as eerste taal bemagtig).” <\/em><\/p>\n “Wit kinders gaan nog na sterk Afrikaans-gesetelde skole. My persoonlike opinie is dat moedertaal onderrig nie ons kinders bemagtig vir die w\u00eareld nie, en ek sou eerder wil h\u00ea dat alle onderrig na pre-prim\u00eare vlak in Engels geskied, dat ons kinders kan kompeteer met internasionale standaarde. Mense wat saam by TUKS was het DIK stukke gesuffer met die Engelse leerplan (onafwendbaar as jou leermateriaal van Amerika ens af kom en jy eendag in <\/em>Nature wil publiseer!).” <\/em><\/p>\n Ek was aanvanklik DIK die bliksem in, maar dit bewys vier dinge:<\/p>\n Gelukkig is die geskrewe woord daar wat die probleem uit die weg sal ruim. Nadat ek die rofwerk (6 Augustus) aan haar gestuur het, plaas ek nou die bygewerkte weergawe (7 Augustus) hieronder.<\/p>\n Dankie vir jou brief. Jy weet natuurlik ek gee klas in Afrikaans, n\u00e8? En ‘n honneursgraad in Afrikaans cum laude<\/em> (deur met fotostate deur die pos te sukkel, let wel) het ook nie juis in my skoot geval nie. Hopelik nie verniet nie. En jy w\u00e9\u00e9t goed dat ek ‘n administrateur by die Afrikaanse Wikipedia is. En ‘n gereelde bydraer by die Pro-Afrikaanse Aksiegroep (PRAAG).<\/p>\n Ho\u00ebfunksietaalverlies gee aanleiding tot die stagnering, agteruitgang en verloedering van ‘n taal. Dit wys feitlik al die inheemse tale in Frankryk, buiten Frans.<\/p>\n Dit sou nogal kortsigtig wees om Afrikaans op skoolvlak as voertaal uit te faseer, deur byna 100 jaar ongedaan te maak. Want daardeur sny ek my eie keel af.<\/p>\n Want dit sou beteken ek sit sonder werk; as daar nie \u2018n vraag is nie, is daar nie \u2018n aanbod nie. Dit raak egter nie alleen die onderwys nie. As die mense eenmaal, soos die Iere, besluit hul taal is nie meer goed genoeg nie, stort die hele mark gebou rondom hierdie kultuur in duie.<\/p>\n Nie alleen sit \u00e9k sonder werk nie, maar ook ander akademici, asook die hele Afrikaanse uitgewersbedryf, filmwese, ook die bankwese, die versekeringsbedryf, feitlik \u2018n groot deel van die privaatsektor, die hele oppervlakte van die helfte van Suid-Afrika, die televisie, koerantwese, naverkopediens, vertalers, onderwysers, en menige ander eerlike belastingbetalers se toekoms wat daardeur opgedonder sou word.<\/p>\n Meer werkloosheid lei gewoon tot meer misdaad. Wat jou dus direk sal raak.<\/p>\n En sonder gesonde kompetisie, sal ook net die verbruiker geweldige skade ly; uit \u2018n ekonomiese sin klop dit ook nie.<\/p>\n Daar is \u2018n rede hoekom Volkskas (gestig 1940) die grootste konkurrent van Standard Bank was, en vandag Absa is soos hy ander banke amalgameer het (maar dit het jy lankal geweet). In 1926 was 95% van alle Suid-Afrikaanse banke vernaamlik die trotse eiendom van Standard Bank en Barclays. Dit wil egter lyk of Nedbank maar \u00earens op die agtergrond was. Kan jy jou \u2018n valer samelewing voorstel met sulke alleenhandel?<\/p>\n Die een konkurrent gee aanleiding tot die vorming van nuwes. Ag weet jy, daar het ondertussen so baie banke gekom en gegaan: Saambou Bank, Rondalia Bank, Bank of South West, Alpha Bank, Cape Investment Bank, Business Bank, RAD. \u2026 en ander wat nog met ons is: African Bank (danksy sakeredding), Capitec, First National Bank, Discovery Bank, ens.<\/p>\n Daar is \u2018n rede hoekom Sanlam die teenpool van Old Mutual was. En so kan ek aanhou om die verdeling van en mededinging met besighede en instansies op te noem. Hierdie versuiling is niks nuuts nie \u2013 Holland ken dit ook. En dit hou almal op hul tone en dit skep meer werk.<\/p>\n Skrywers soos Deon Meyer (tot ridder geslaan in Frankryk) se brood en botter sal hom ook ontneem word. Want hy skryf in Afrikaans. Die w\u00eareld word van sy literatuur beroof, asook die 29 vertalers oorsee van hul werk (en die verkopers van ‘n deeglike salaris).<\/p>\n Prof. dr. Naomi Morgan sal ook van haar ridderskap beroof wees, want sy het Franse werke uit Frans in Afrikaans vertaal. En vica versa. Sonder die getroue Afrikaanse leserskring, sou hul titel van nul en gener waarde gewees het nie.<\/p>\n “Nee, nee, nee – Afrikaans sal altyd gelees en geskryf word”, dink jy seker.<\/p>\n Die geskiedenis bewys anders.<\/p>\n Hoeveel werke ken jy wat oorspronklik in Bretons en Fries geskryf is? Of feitlik in enige ander Afrikataal? Ons praat nou van oor die 2 000 tale. Of dink aan daardie meer as 800 tale in Papoea-Nieu-Guinee.<\/p>\n Omrede staatslui van die Vrijstaat in die verlede hul nie in Nederlands na behore kon uitdruk nie, moes hulle maar hul minnebriewe in Engels geskryf het. Wat maar lomp was. Dit was feitlik die enigste taal wat hulle op skool geken het, want Hollands is as \u2018n vreemde taal<\/em> beskou, net soos Frans en Duits. Maar verbasend genoeg ni\u00e9 Engels nie. Dit is dan tog ook \u2018n uitheemse taal?<\/p>\n Hoeveel mense uit eksklusief-Engelse skole ken jy wat hul mond in Afrikaans kan oopmaak sonder om nie deur Afrikaners uitgelag te word oor hul koddige aksent nie? Kom ek wees genadeloos eerlik daaroor. En hoeveel van hulle het \u2018n Afrikaanse boek op hul rakke? Want dit sal die gevolge wees as alle Afrikaanse skole met \u2018n enkele wetgewing verengels.<\/p>\n Dit is ook \u2018n bitter bysmaak dat my oupa, van moederskant, gebore 1904 en gestorwe 1981, wat slegs Standerd 3 voltooi het omdat hy skape moes gaan oppas, donkie-ore moes gedra het, bloot omdat dit nie mode was om Hollands op skool te praat nie. Wil ons dit werklik weer terugh\u00ea? Dieselfde stigmatisering? Dieselfde voorskriftelike vingertik omdat jy ander kinders se keurige taalgebruik op die skoolterrein wil ondermyn?<\/p>\n \u2018n Mens wonder ook waarom die Boesmantale verdwyn het. Waarom sou hulle ophou bestaan het, dink jy? Hoeveel uit die oorspronklike 26 streekstale bly nog oor? Hoeveel wou nog Korana gepraat het? Dit was sendelinge en ‘n paar taalkundiges wat hul tyd afgestaan het om die taal op te teken vir die nageslag, anders het die Universiteit van Kaapstad vandag niks gehad om mee te werk nie. Dan was daar geen lesplan nie.<\/p>\n Of wat van die Indi\u00ebrs in Suid-Afrika wat hul doodtreur oor Ouma en Oupa se taal wat uitgesterf het? Die afsterwe van Teloegoe en taalverskuiwing na Engels in Suid-Afrika, het Varijakshi Prabhakaran woord vir woord verwoord in A Language Challenged: The Struggle of a Minority Language in South Africa<\/em> (1992). Kortom: hierdie mense kan hul hare uit hul kop trek omdat hulle hul taal en kultuur so verwaarloos het. Maar spyt kom altyd te laat.<\/p>\n Die nut van hierdie tale is nooit uitgedien nie. Mense soos ek, wat Hottentots<\/em> (G.S. Nienaber) koop en die Elobm\u00ees<\/em> (die Bybel in Nama), gebruik dit nie alleen om die kultuur en die plekname te verstaan nie, maar ook hoe die Afrikaanse pleknaamvertaling (veral die plaasname voordat die dorpsname hulle vervang het) gehelp het om die oorspronklike pleknaam te bewaar. Anders as die oername wat bloot deur Engelse lords vervang is. Ek sou nie dit tribalisties noem nie. Die meeste name ken \u2018n bepaalde karaktereienskap aan die plek toe, wat \u2018n pleknaam vernoem na \u2018n Ingelse lord of \u2018n predikant of leier of eienaar eenvoudig nie kan weergee nie.<\/p>\n Die Iere, ‘n Europese volk, se lus is so geblus om Iers te leer, dat niemand dit meer wil leer nie. Daar is meer nageslagte in Amerika wat uit pure tydverdryf Iers wil leer as onder die Iere self. \u201cMore Irish than the Irish themselves\u201d.<\/p>\n Al die Amerikaners se fanatieke bewaringspogings om die taal en kultuur van hul voorvaders te red het op niks uitgedraai – buiten vir ‘n beker groenbier op “Sint P\u00eatties”. En, ‘n bygelowige vierklawerblaar. Hul Wikipedia is morsdood.<\/p>\n Enya is al blink ster op die horison, wat egter meer bekend is vir haar Engelse liedjies as haar refrein “\u00d3 l\u00e1 go l\u00e1, mo thuras \/ An bealach fada romham. \/ \u00d3 o\u00edche go ho\u00edche, mo thuras, \/ Na sc\u00e9alta nach mbeidh a cho\u00edch” in \u201cBook of Days\u201d.<\/p>\n Die Iere se mantra is: “Jy hoef nie Iers te praat om Iers te wees nie.” Ek praat toe met \u2018n Ierse vrou wat bietjie aan taald\u00e9faitisme ly hieroor. Ek noem eers die roemryke seges (teenoor die Iere se laksheid), maar dit oortuig haar nie, al was albei se lot uitgemeet deur dieselfde Britse owerheid. Maar toe speel ek my troefkaart: moes die Yslanders, al 300 000+ van hulle, nou ook voor die hele w\u00eareld kom staan en verengels? Nadat hulle \u00e9\u00e9rs verdeens sou word? Dis belaglik.<\/p>\n Dan sal al daardie Yslandse werke wat vertaal word en in ons boekwinkels verkoop word, nie daar gewees het nie. Die feit dat jou boek in \u2018n ander taal is, plaas dit klaar op die unieke lys \u201cw\u00eareldletterkunde\u201d of \u201cboeke in vreemde tale ter oorweging vir vertaling\u201d [wat dit outomaties ook in \u2018n ho\u00ebr kategorie plaas, aangesien daar aangeneem word hierdie boek het homself reeds in \u2018n ander taal bewys], terwyl ander boeke in Engels moet spook om verkoop te word, want daar is derduisende titels wat elke jaar gepubliseer word, as ek na Worldcat kyk.<\/p>\n Ek kon seker Hebreeus ook genoem het, maar dit was nie eers nodig nie, sy\u2019t vinnig genoeg gesnap.<\/p>\n As jy na Suid-Korea in die 1950\u2019s gekyk het, sou jy nie daar wou bly nie.<\/p>\n As jy Holland in die Romeinse tydperk gesien het waar die inwoners tussen die riete deurloer, sou jy geen toekoms vir die land ingesien het nie.<\/p>\n Die elfde-eeuse Rotterdam lyk nie veel beter nie. Hierdie video bly vir my kostelik<\/a>, wat die rekonstrueerde Rotterdamse taal (en die plattelandse bestaan) en dorpie uitbeeld. Nooit gedink dit sou die grootste hawestad van Europa word nie, n\u00e8?<\/p>\n Die Hollanders het dieselfde fout met Mauritius, Madagaskar en Mosambiek gemaak (M vir moeilikheid?) en is vandag vreeslik jammer dat hul die geleenthede so laat verbygaan het.<\/p>\n Om egter vir my, of die onderwysers wat in Afrikaans klasgee indirek te beskuldig dat ons mense van sukses weerhou, laat my wonder wie die ses atoombomme in Suid-Afrika ontwikkel het. Of wie almal werksaam was by die ontwikkeling van gas en petroleum uit steenkool \u2013 dis nou bloed uit \u2018n klip tap, sou ek dink.<\/p>\n Gepraat van klip, uraan. Hierdie kry ek uit Chain Reaction<\/em> (Newby-Fraser, 1979:132-133), in die jare toe Koeberg Kragsentrale hier aan die Kaap gebou is:<\/p>\n Concurrent with construction activities has been the specialised training of the staff who, in a few years time, will operate the completed station, and here the major obstacle of communication has had to be overcome. Crash courses in French and a long training period during which the students can become totally at home in their new responsibilities, are proving effective and satisfactory, and no one is more aware of the need to guarantee peak efficiency of operation than ESCOM.<\/p><\/blockquote>\n Merde<\/em>, die ding loop! Nou nog. Ek dink nie die mense was te dom nie.<\/p>\n Waarom dus die doodgebore kolonialistiese model van Lord Milner en Lord Somerset wil herhaal wat buitendien keer op keer voorheen klaaglik misluk het? As \u2018n patroon hom begin herhaal, al is dit ook minder as \u2018n honderd jaar uit mekaar, en dit werk nie, dan is die logiese afleiding dat die vasklou daaraan eerder op blinde geloof as op ervaring dui.<\/p>\n \u201cMaar dit moet<\/em> werk!\u201d<\/p>\n Is dit Arabies wat daardie wonings met goue toilette laat opspring het, of was dit die aanvraag na olie? Met een ou wat op die kraan sit? Kan ons dit w\u00e9rklik vooruitgang noem?<\/p>\n Maar dis nie net die hardnekkige Afrikaanssprekendes nie, ook die rabbi’s in Israel, die tolke by die Verenigde Nasies, die ouens van National Geographic<\/em> wat sterwende tale opteken… is dit nou \u2018n vermorsing van energie en hulpbronne?<\/p>\n Nee.<\/p>\n Daar is sekere begrippe wat net in \u2018n sekere taal verwoord kan word. Engels moet dus noodgedwonge hierdie woorde gaan leen. Om dus hierdie tale te verarm, deur nie aandag aan hulle te gee nie, is jy besig om Engels se suurstofkraantjie toe te draai. Daaroor het Hamel reeds geskryf in 2013, in Frans<\/a>. Dit werk op dieselfde beginsel as \u2018n bloekomboom wat water uit die grond suig en die plante rondom hom laat vrek met kleiner wortelstelsels. Op die ou end bly daar nie veel van die biodiversiteit oor nie, en die dierelewe sterf uit, of moet ander heenkome gaan soek. En verspoeling van die grond lei tot verdere erosie.<\/p>\n Die w\u00eareld bestaan ook nie net uit Amerika nie. Bloot omdat mens nie noodwendig al die ander lande se tale verstaan of kan lees nie, beteken dit nie hierdie lande het ophou bestaan nie.<\/p>\n Want jy sou immers geweet het wat daardie lot van die Franssprekende Wes- en Sentraal-Afrikane (die \u00e9volu\u00e9es) en Engelssprekende Keniane of Portugese Angolese is, wat geen ander uitkoms bied as om slegs in Engels of Frans of Portugees of Arabies te leer nie.<\/p>\n Magtig, dat daar nog nie \u2018n toeloop na hierdie lande was om uit die kloue van Afrikaans te ontsnap nie, is \u2018n raaisel!<\/p>\n Suid-Afrika is hier die uitsondering, omrede die Afrikaanssprekende bevolking oor die algemeen \u2018n meer Eurosentriese benadering het. Vergelyk Suid-Afrika se Bruto Binnelandse Produk, vergelyk hul algehele lewensstandaard, vergelyk watter verskeidenheid ware daardie ander lande te bied het, en dan gesels ons weer.<\/p>\n As almal dan nou in die tou moet loop staan vir die Sorbonne en Harvard, en nie plek kry nie, omdat ander Franssprekendes en ander Engelstaliges uit ander w\u00earelddele hulle voorgespring het, wat staan ons te doen?<\/p>\n Jy sien, die hele sous herinner my aan die \u00e9\u00e9n spermselletjie wat die \u00e9\u00e9n eierselletjie bevrug. En die ander miljoen spermselle wat nou maar moet vrek, ter wille van daardie \u00e9\u00e9n parmantige, uitgelese, slinkse, sterk, manlike, viriele, sappige jong gameet. Nie dat dit weerhou dat daardie einste astrante gameet allerhande oorerflike siektes in daardie stuk gewrog in die baarmoeder sal vorm nie, maar hy was net die vinnigste. Sy geluk.<\/p>\n O, eintlik is my vergelyking verkeerd. Heelwat keer nie weer terug na hul geboorteland nie. En waarom sou hulle?<\/p>\n So nou, ter wille van die arme ander taai handjievol saad (ek bedoel, studente), word die lesmateriaal uitgevoer, sonder dat die skrywer daarvan voor die bord staan. Moet mens dieselfde gehalte verwag? Want, as ons lesmateriaal dieselfde is, waarom kry ons nie sommer dadelik toegang tot hierdie Franse en Amerikaanse universiteite nie? Om die werk self uit die perd se bek te hoor?<\/p>\n Hoekom nog enigsins ‘n universiteit h\u00ea, waarom nie sommer direk aanlyn by ‘n Amerikaanse universiteit inskakel nie? Dink net hoeveel geld gaan die staat spaar, sonder gebou-onkostes, salarisse, studente wat betoog… Dit beteken seker minder werk vir die Suid-Afrikaanse Polisiediens ook. Totdat daar weer oproer is oor data wat nie gratis is nie, of die leerplanne wat nie Afrikagesentreerd genoeg is nie. Jy weet, dekolonialisme en so. Dalk sal daar later klagtes wees omrede die werk nie in Zoeloe aangebied word nie? Maar daar sal \u2018n rede gevind word.<\/p>\n Hoekom het ons nog Suid-Afrikaanse universiteite ooit nodig? Tog seker nie om net alumni-geld te betaal nie? Hoekom het ons nog skole en onderwysers nodig as ‘n Indi\u00ebr in Bangalore \u2018n kind kan klasgee via tablet? Die aksent sal bietjie neuk, maar dit vorder darem. Dit skep werk… in ander dele van die w\u00eareld wat dit baie nodiger het as ons. En omdat ‘n bakkie rys as loon goedkoper is. Hoekom het ons nog kampuskulture nodig? Waarom het ons selfs ‘n sogenaamde Suid-Afrikaanse kultuur nodig? Van veldskoene en sebrastrepieshemde. Waarom het ons Erfenisdag nodig?<\/p>\n Landsgrense is ‘n konstruk van koloniale magte, ons is een w\u00eareld, daar mag nie grense wees nie. Ek is seker nou weer te globalisties na baie mense se smaak, maar dit is tog waarop die Engelse taal neerkom, is dit nie?<\/p>\n Ons is tog nie uniek nie, soos Europa het ons geen akademiese geskiedenis of prestige nie… maar Amerika het. Net Amerika het. Of Amerika of niks. Nie Leuven nie, nie Leiden nie, nie M\u00fcnster nie, nie Berlyn nie, nie Oxford nie, nie Basel nie, nie Moskou nie, nie Genua nie, nie Padua nie, nie Bologna nie, nie een van die 2 725 universiteite in Europa nie. Dis net… Amerika. Soos in die movies<\/em>.<\/p>\n Maar ek neem graag aan die debat deel. Ek kan dus hoegenaamd nie oor moedertaalonderrig met jou saamstem nie, om een enkele rede wat absoluut niks met volk of vaderland te doen het nie: naamlik die waarheid<\/strong>.<\/p>\n As jy wil navorsing doen oor ‘n sekere vakgebied, hetsy die politiek, hetsy die godsdiens, hetsy die antropologie, hetsy die sielkunde, hetsy die regswese, hetsy sakestudie, hetsy aardrykskunde, hetsy filosofie, hetsy antieke tale, hetsy argeologie… dan gaan jy beslis nie alleen Engels nodig h\u00ea op tersi\u00eare vlak nie, maar ook Frans, Duits, Italiaans, Latyn, Kopties, Amharies, Spaans, Portugees, Nederlands, Pools, Russies, Sweeds, Noors, Deens, Malgassies, Chinees (met al sy variante), Japannees…. en bowenal Afrikaans.<\/p>\n Ook in die dierekunde sal jy beslis \u2018n vreemde taal moet ken, want van die gewoontes sal jy in oertekste van die mense moet gaan soek. Van Riebeeck skryf reeds in sy Daghregister oor die luiperd se gewoonte om die eerste skaap dood te maak, in \u2018n hoek gedryf te voel deur die ander skape wat hom aanstaar, en dan sy groot bloedoffer te pleeg: nog \u2018n skaap, nog \u2018n skaap, nog \u2018n skaap. Hy sal nooit hulle almal kan opvreet nie. \u2018n Soortgelyke berig het weer in Die Burger verskyn in die 1980\u2019s. Wat moet ons aflei? Kat se kind se gewoontes het nie verander nie.<\/p>\n Of dink ook aan die werk van Pietie Beukes<\/a>. Ook dit is net nog \u2018n legkaartstukkie in die groot geheel van die bewaring van die Kaapse luiperd.<\/p>\n Geeneen van hierdie bronne is almal in Engels vertaal nie.<\/p>\n En al was dit ook, weet enige kritiese vertaler die driedubbele nuanses in ‘n sekere taal (met kulturele agtergrond) is onvertaalbaar. Veral in tale soos Noord-Sotho.<\/p>\n Daar is ges\u00ea daar is so baie onvertaalde Latynse boeke daarbuite dat een mens nie alles in sy 70- jarige lewetjie sal kan deurlees nie. Maar ja, daar is so baie Afrikaanse boeke in ons dorpsbiblioteek, as ek net probeer om by die Brocade-stelsel lg:afr in te tik, en dan Enter, val die hele stelsel om. In \u00e9\u00e9n openbare biblioteek in my dorp alleen. Jy kan hulle ignoreer, jy kan hulle wegwens, maar hulle bevat inligting waarvan jy nie weet nie.<\/p>\n Afrikaans is vir my die grootste wonder. Jy sien, ek was 4 deser op Swellendam. Ek was by die tweedehandse boekwinkel in. Daar het boeke op die rakke gepryk wat ek nie eens geweet het in Afrikaans bestaan nie. En ek is juis iemand wat hard probeer om indekse te skep. \u2019n Boek soos Praktiese Portugees<\/em> deur J.C.B. Sabino en Peter Haffter was vir my totaal nuut. Die boeke vol opstelle in Afrikaans oor allerlei onderwerpe ook. Ek het byna my rug gebreek toe ek 8 minute ver met die baie swaar houer vol boeke terugstap motor toe.\u00a0 Maar dit was elke sent werd.<\/p>\n Dit is tot jou eie nadeel as jy nie die inligting wat daarin vervat is benut nie. By Wikipedia w\u00e9\u00e9t ons die waarheid is nooit voltooi nie. Daarom moet jy elke bron, in welke taal ook, wat jy in die hande kan kry oor \u2018n onderwerp, deurkyk.<\/p>\n En dit is waar. Die boek wat die uitvoerigste oor Joachim von Dessin berig, die grondlegger van die Suid-Afrikaanse biblioteekwese, is in Afrikaans. Daar is \u2018n Engelse artikel in die Lantern<\/em> wat nie hierdie bron noem nie. Maar toe ek op Swellendam aankom, is daar \u2018n boek getiteld: Deutsche unter anderen V\u00f6lkern: Pioniere und Aussenseiter<\/em>. Dalk was dit die groen rugkant, of die buitenissige naam, of dalk albei. Wat soek so \u2018n boek in die Wes-Kaap, as dit nie oor die Kaap handel nie? Ek slaan die boek oop en daar staan hy: \u201cVater der kapl\u00e4ndischen B\u00fcchereien \u2013 Joachim Nikolaus von Dessin\u201d. Elf bladsye.<\/p>\n Het ek my slegs op die Engels verlaat, dan het ek nie eens \u2018n agtste van die geskiedenis geken nie.<\/p>\n Die doodgewone navorser in die geesteswetenskappe wat maar effentjies is, vat wat hy maar in Engels op die rak kan kry (dus, wat reeds bekend is). Hy blaai bietjie deur die internet rond, en is eintlik verlig as google niks opgelewer nie. Hy sal byvoorbeeld nie ander soekenjins probeer nie, nie sy websnuffelaar se taal verander nie, nie delpher.nl gebruik nie, vir hom is die waarheid wat hy in die hoofstroom kan kry.<\/p>\n Die buitengewone en \u00e9\u00e9rliker navorser gaan soek na inligting wat vir die ganse w\u00eareld onbekend, versteek en verborge is. Al is dit ook in Roemeens, of op kleipotte onder berge grond begrawe, of \u00earens in ‘n kommune op die steppe van Siberi\u00eb. Om dus ‘n vreemde taal te leer, moes jy aan die begin dus ‘n ander een baasgeraak het.<\/strong> En, jammer hoor, maar die Amerikaners was nog nooit goed met ander tale nie – daardie lof kom die Russe, die Duitsers en die Hollanders toe. En die Franse, wat betref die tale van die oudheid. Die Italianers, vir hul boeke oor Latyn. Ek dink jy kyk na die verkeerde kant van die aardbol.<\/p>\n Dit is ook waarom die Christelike Europe\u00ebrs op ‘n stadium in die geskiedenis nie ‘n oomblik gehuiwer het om Arabies (die taal van die heiden, bid jou aan!) te leer toe hulle sien van hul eie oudheid en geskiedenis is in krullettertjies op papier verewig nie. Ja, dit was in die Middeleeue, en dit het gehandel oor die Grieke. Daaroor is redelik uitvoerig geskryf in \u2018n Blik op die Middeleeue<\/em> (1989). Die artikel is: \u201cDie rol van die Middeleeuse biblioteekwese in die bestendiging van die Westerse kultuur\u201d, deur mnr. W.M. Botha (183):<\/p>\n In 953 is Jan van Gorze, (van die klooster Gorze in Lotharinge) deur die Duitse keiser Otto die Grote op \u2018n diplomatieke sending na kalief Abd-er-Rahman III in Cordoba gestuur. Hy was drie jaar lank daar. In di\u00e9 tyd het hy Arabies volkome bemeester. Met sy terugkeer na Duitsland het hy \u2018n perdevrag manuskripte met hom saamgeneem. Betroubare getuienis dui daarop dat sommige daarvan vertalings van Aristoteles se werke en verskeie Arabiese wetenskaplike tekste was.<\/p>\n Sedert die elfde eeu het die belangstelling in die wetenskap, veral die wiskunde, merkwaardig opgebloei. Di\u00e9 belangstelling het van die skole in Lotharinge langs die Ryn en tot diep in Vlaandere uitgebrei. In 1070 het Daniel van Morley, \u2018n Engelse geleerde, Toledo besoek en ook met talle Arabiese tekste, waaronder vertalings van die Griekse meesters, teruggekeer. Niemand minder nie as Roger Bacon, die Engelse wetenskaplike en filosoof van die dertiende eeu, was vir \u2018n groot deel van sy vorming van Arabiese bronne afhanklik. Gerard van Cremona het die grootste deel van sy lewe in Toledo geslyt en meer as sewentig groot werke uit Arabies in Latyn vertaal.<\/p><\/blockquote>\n Sou die Arabiere so gaaf gewees het om dit alles in Latyn vir ons te vertaal? ‘n Absolute n\u00e9\u00e9. Hulle doen dit nou nog nie. Jy sal moet Arabies leer.<\/p>\n As die berg nie na Mohammed wil kom nie, moet Mohammed na die berg gaan. <\/strong><\/p>\n Verder is dit tog eenvoudig: as jy inligting uit bronne bekom wat jou ander konkurrente nie het nie, of nie kan verstaan nie, of nie van weet nie, is jy almal een voor. Dit is waarom Duitsland vooruit boer en die fatalistiese Frankryk stagneer. Frankryk verwag steeds, soos in die 1800’s, nes die Engelse en Amerikaners, dat almal in hulle taal sal bydra en na hul pype sal dans.<\/p>\n Dat die inligting na hulle aangedraf sal kom. Wel, verrassing! Holland en Duitsland skryf nou woordeboeke dat hulle skeefhang, want albei wil eerste wees om inligting uit alle uithoeke van Europa en die w\u00eareld te bekom: eerstehands. Eerste.<\/p>\n Waarom dus 12 jaar lank sl\u00e9gs in Engels skoolgaan, net om halfgebakte Afrikaans te leer (\u00e9n boonop g\u00e9\u00e9n ander taal nie, kan ek nou al vir jou s\u00ea) wat jy nie na behore kan praat of skryf nie, wat jou so minderwaardig sal laat voel dat jy vir geen ander taal kans sien nie, want haai foeitog, hy kan nie eens Afrikaans, die maklikste Germaanse taal, baasraak nie? Hoekom nie twee tale of meer gelyktydig onder die knie kry terwyl jy nog kan nie?<\/p>\n Waarom nog wag tot n\u00e1 matriek voor jy uiteindelik wakkerskrik en besef: “Shit, I have to learn Afrikaans, Dutch, German, French… like overnight #OMG!\u201d ?<\/p>\n Afrikaans is net ‘n hanetreetjie ver van Hollands en Duits af, passiewe kennis daarvan is goed genoeg om mee te begin.<\/p>\n Die meeste waterstoftegnologie word buitendien in die Duitse taal ontwikkel – daar is tans 92 waterstofvulstasies in Duitsland, 14 in wording; Brittanje het maar 11, g\u00e9\u00e9n in die vooruitsig. Die hele Europa word tans bedraad vir elektriese voertuie wat vanaf 2025 infaseer moet word; die dae van die binnebrandenjin is verby. Alle nuwe motormodelle moet teen 2030 petrolvry wees. Dan word nog meer geld gespaar, want geen geld gaan meer na die olielande toe nie. Alles word plaaslik opgewek. Daardie geld wat vir die buiteland bestem was (en vir opruimwerk van oliestortings, ens., en al daardie duisende onnodige motoronderdele ) kan verder in kultuursake of navorsing en ontwikkeling teruggeploeg word, wie weet? Om nog m\u00e9\u00e9r inligting te bekom?<\/p>\n Ek het juis die 3de Augustus nog ‘n e-pos van my Belgiese Wikipedia-vriend ontvang wat dit bevestig. Orals word laaipale opgerig, met Holland voor in die koor: daardie deel van die projek beslaan tans 30% van die hele Europa.<\/p>\n Ja, die motorhandleiding sal ook in Iers, Kroaties, Slowaaks, Sloweens, Hongaars, Litous, Esties en ander soortgelyke minderwaardige en seker \u201cnuttelose\u201d tale beskikbaar wees, soos die EU dit vereis.<\/p>\n Dis darem ‘n verskriklike gesig vir Suid-Afrikaners wat absoluut niks beters gewoond is nie, is dit nie? Maar laat ons nou nie in die pad van vooruitgang staan nie.<\/p>\n Brexit gaan nou sy tol begin eis, hoor. So ek sou my nie te veel net op Engels verlaat nie. Ek stel voor jy haal daardie Duitse handboeke maar weer uit wat ondertussen stof vergader het.<\/p>\n Aanvanklik het universiteite dwarsoor Holland en Noord-Europa verengels om soveel studente moontlik te lok. Totdat die professore al hoe meer begin agterkom het:<\/p>\n “Wag ‘n bietjie! Ons voorsate het Latyn as universele taal met rede weggewerk! Die doel van die universiteit is om ‘n gemeenskapsdiens te lewer. Om die doodgewone outjie op straat ‘n volleerde persoon te maak. In sy eie taal! Nie om popsterre te werf nie!”<\/p>\n Ag, waarom verduidelik ek dit nog, ek het dit reeds gedoen<\/a>:<\/p>\n Verder is die wetenskapstaal alleen daar as hulpmiddel om die publiek in die onmiddellike omgewing tot die beste van jou vermo\u00eb te bedien. Die wetenskapstaal is nie verhewe bo die mens nie. Dit help byvoorbeeld nie die dokter ken slegs die Engelse terminologie uit ‘n vaktydskrif, terwyl sy pasi\u00ebnte Afrikaans is (van kinders tot bejaardes), wat baie swak Engels magtig is, en die volste reg het om helder en duidelik ingelig te word oor watter risiko’s ‘n sekere operasie inhou nie. So nie, verkeer die samelewing in geen beter toestand as toe Latyn in die Middeleeue die gewone Jan Alleman uitgesluit het nie.<\/p><\/blockquote>\n Radboud Universiteit Nijmegen is die eerste universiteit, onder aanvoering van ‘n Deensgebore prof. dr. Lotte Jensen en haar geesgenote, wat die universiteit geleidelik weer verhollands. Dus, wat SuidAfrikaanse universiteite nou wil doen, het Europa al gedoen. Dieselfde met Denemarke, dieselfde met die Nore, dieselfde met die Swede. Die Duitsers, Franse, Italianers, Spanjaarde, Portugese en Russe verwag geleidelik meer dat jy in hulle taal moet klasloop, met meestersgraad en al.<\/p>\n Ek hoor juis by dr. Dan Roodt die Japannese sal jou ruim beurse toeken om aan hul universiteite te kom studeer, maar op een voorwaarde: jy moet Japannees ken.<\/p>\n Jy sal seker ook dus kan begryp waarom ek ‘n onlangse verhandeling by Potch<\/a> (2018), wat ‘n pleidooi lewer dat elke blanke ‘n Afrikataal moet aanleer naas Engels en Afrikaans slegs ter wille van “integrasie” alleen (om welke doel?) heeltemal as stapelgek beskou.<\/p>\n Taal is \u2018n stuk tegnologie.<\/p>\n Jy gebruik die regte taal vir die regte geleentheid.<\/p>\n Ek wil inligting juis van buite die laer, buite die landsgrense, buitekant Afrika inwin. Want waarom wil ons dieselfde foute op eie bodem herhaal wat ander lande reeds gemaak het? Of waarom wil jy geleenthede miskyk wat ander lande vir hul eie mense bied?<\/p>\n Maar \u2018n polisiebeampte kan \u2018n Afrikataal veel beter benut as Portugees of Duits wanneer \u2018n vrou in \u2018n kattebak gevind word wat in barensnood verkeer en glad nie Engels en Afrikaans kan praat nie. Dan moet die rubberhandskoene aan.<\/p>\n O, maar waarom sou sy ni\u00e9 Afrikaans en dan nou veral Engels ken nie? \u2018n Paar moontlikhede:<\/p>\n 1. Sy kon \u2018n immigrant of verstekeling wees, wettig of onwettig.<\/p>\n 2. Elke jaar met die bekendmaak van die matriekslaagsyfers bulk die Demokratiese Alliansie oor die werklike druipeling-, uitsak-, opskop- of dan \u201cuitval\u201d-syfer wat die ministerie van onderwys eenvoudig versuim om te noem.<\/p>\n 3. Ten spyte van die skoolplig, is daar steeds kinders wat nie skoolgaan nie.<\/p>\n 4. Hoeveel mense besit \u2018n radio? Gestel 100%. Goed en wel, maar dit kos \u2018n hele rak vol woordeboeke om die werklike begrip te verstaan. Daar is ook nie altyd sein vir selfone om gou-gou te google nie.<\/p>\n 5. Die skoolbywoning is eenvoudig onmoontlik \u2013 vandat plaasskole toegemaak is deur die provinsiale owerhede (in hul alwysheid om nie \u2018n paar bande van die staatsmotor op \u2018n plaaspad af te skryf nie), is die ouers en kinders hand en mond belowe daar sal vervoer gere\u00ebl word. Dadels van gekom. Die kinders moet 5 kilometer of verder loop, krokodilwaters oorsteek, meegesleur word deur vloedwaters wat afkom \u2013 alles, vir \u2018n beter toekoms. Dit breek \u2018n moederhart.<\/p>\n 6. Of, die persoon is deur die skool, verleer alles en bevind hom of haar in \u2018n plek waar jy nie Engels hoef te praat nie. Soos in \u2018n kraal in die hartjie van Zoeloeland of iets. Hoe anders verklaar jy dat daar steeds nie mense is wat iets van Covid af weet nie? Jy gaan net eendag dorp toe en sien net skielik mense met maskers rondloop. Vir ons wat internet, televisie, radio, lastige SMS\u2019e, koerantkoppe, plakkate sien, klink so iets byna onmoontlik. Maar dit is die werklikheid. Ons idee van die werklikheid strek net sover waar daar selfoonseine en internet en rondgaande kliniek op wiele loop. Ons neem aan almal weet wat Covid is. Ons neem aan almal is geletterd. Ons neem aan almal lees hul SMS\u2019e. Ons neem aan almal kyk televisie. Ons neem aan\u2026<\/p>\n Kom ons vat \u2018n voorbeeld. Die vlagkwessie \u2013 van die Oranje Blanje Blou in 2019. Vir die hoofstroomkoerante verafsku alle swartes, bruines en Indi\u00ebrs hierdie vlag. Die simbool van die gehate Apartheid, sonder twyfel. Niemand durf dit te betwis nie. Dit is \u2018n rotsvaste feit soos die Swart Klip in Mekka, jy kan dit nie betwyfel nie. Die howe het \u2018n probleem met die vlag. Dit moet soos die wolfsangel en ander runetekens van die Nazi\u2019s summier verban word. Ag weet jy, hier gaan dr. Dan Roodt straat toe en hy gaan vra vir \u2018n paar swart stedelinge of hulle weet watter vlag dit is en of hulle iets daaroor voel. Baie het nie geweet nie, en daarom kon hulle nie vlag haat nie. Die mite is daar en dan nekom gedraai. D\u00edt, in die hartjie van Centurion<\/a>. Dit is maar iets kleins. Die mense kon almal in Engels antwoord, maar die vraag is \u2013 weet ons wie almal ni\u00e9 Engels ken nie? Net die feit dat daar die moontlikheid is, moet vir jou s\u00ea ons word orals aan die neus rondgelei deur aannames.<\/p>\n \u2018n Sakeman gebruik taal tot sy voordeel. Die pastoor bearbei sy kudde in h\u00falle taal waarin h\u00falle gemaklik voel.<\/p>\n En Vodacom sal vir my \u2018n Afrikaanse konsultant gee as ek die knoppie op my foon druk. Ons noem dit goeie kli\u00ebntediens. Hulle kry meer as genoeg geld om kantoorblokke van miljoene Rand te koop, so waarom nie nog m\u00e9\u00e9r konsultante aanstel en werk te skep vir die uitbreidende mark nie? Dit lyk ook goed op die diversiteitskaart.<\/p>\n My eie neef is nog ‘n sprekende voorbeeld. My grootouers en hul korrespondensie was alles in Hollands (met Rotterdamse regionalismes by). My neef is slegs Engels grootgemaak in Durban. Dit, terwyl sy inwonende ouma met haar kleinkind Hollands kon gepraat het, sy vader met hom Afrikaans, sy moeder met hom Engels. Soveel geleenthede. Maar nee!<\/p>\n Wat gebeur? Ek, hier in die Wes-Kaap, kry al hul briewe, immigrasiedokumente, ens. ens. ens., want ek het daarvoor gevra. My neef, wat so baie tyd en liefde en aandag van Ouma gekry het, toon tot vandag toe nog geen belangstelling nie.<\/p>\n So kom die slang en pik jou.<\/p>\n My groottante is na Amerika, hoewel sy nog aan my ouma en oupa geskryf het in Nederlands. Haar dogter kon nie meer Nederlands skryf nie, omdat hulle nie meer die taal gepraat het aan huis nie. Die kleinkind en agterkleinkind sal heel waarskynlik nooit die handgeskrewe briewe verstaan nie en tien teen een al hierdie waardelose goed in die drom gooi. En wat as iemand eendag stamboomnavorsing wil doen?<\/p>\n Ja. Waarom ‘n taal \u00e1fleer? Waarom nie b\u00fdvoeg nie? Suid-Afrika is ‘n suiwer digotomiese samelewing in daardie opsig, waarmee nie ek, of veral enige Afrikaanssprekende dosent in die Frans daarbuite, ons hoegenaamd mee kan vereenselwig nie.<\/p>\n Digotomies in die sin: dis \u00f3f Engels \u00f3f\u2026 Wat van: dis \u00e9n Engels \u00e9n\u2026<\/p>\n Zoveel talen als ik kan; zoveel malen ben ik man. Dit was die woorde van Karel V. Dieselfde ou wat ges\u00ea het: Ek praat Spaans met God, Italiaans met vroue, Frans met mans, en Duits met my perd.<\/p>\n Oor die deurmekaarmaak: Dis heeltemal ongegrond<\/em>. <\/strong><\/p>\n En duidelik \u2018n teken van iemand wat nog nooit voorheen \u2018n gesin grootgemaak het op soortgelyke wyse nie.<\/p>\n En ek bedoel, deurmekaar maak? Hier meng die mense in elk geval hul tale op straat?<\/p>\n Moses mag gehakkel het, maar hy het die volk uitgelei! Dink aan die Romeine wat \u2018n ou Griekse sl\u00e1\u00e1f gekry het om hul kinders skool toe te begelei, om spesiaal die taal van geletterdheid (Grieks) te leer. Dink aan die aristokrasie van Rusland, Duitsland, Frankryk, ja, ook Engeland, wat almal hul kinders na lande baie ver van hul troon gestuur het vir kruisbestuiwing van kultuur. Dis sommer diepkant ingooi.<\/p>\n En dan kom kuier hulle hier in die Kaap en vind net \u201cdrie slim mense\u201d: die enigste mense wat Frans kan praat.<\/p>\n Maar moenie kom kommer nie, daardie snobisme het ek ook onder Russiese immigrante op \u2018n Forum gevind. Hulle beskou die Afrikanervrou (die \u201cBoerka\u201d) as dom omdat sy nie Russies ken en besonder boekgeleerd is nie (wel, dis nou nie juis of die tannies hier vir \u2018n halfjaar lank net boeklees a.g.v. die -20 \u00baC buite nie!).<\/p>\n Maar kom dit daarop aan of hulle Afrikaans kan leer, wat \u2018n amptelike taal is, nee kyk, dan is dit sommer baie moeilik.<\/p>\n Ene Voyageur op Wikipedia, het ‘n Franse en vermoedelik Duitse ouer gehad; hy het in Engeland grootgeword. Hy het aan weerskante van die Mou\/Engelse kanaal rondgereis, vandaar die naam. Ons vermoed hy is dood aan Covid.<\/p>\n Hy het homself as Franssprekend beskou, maar het geweier dat jy hom ‘n Fransman noem. Ons belangstellings was baie dieselfde. Sy Afrikaans was beter as myne, veral omdat hy met ‘n Franse flair geskryf het wat ek net kan begeer. En tog het hy skaars \u2018n sin uit Frans in Afrikaans vertaal; liewer uit Duits in Afrikaans. Dit was vir hom eenvoudig seker te moeilik.<\/p>\n Hy het tientalle voorbladartikels vir die Afrikaanse Wikipedia geskryf. En hy kon vanuit sy woonstel in Engeland (later Noord-Ierland) en Berlyn glad nie begryp waarom mense van Suid-Afrika nie Afrikaans wil leer nie. Dit is dan so maklik! OpenStellenbosch kon hy glad nie verstaan nie. \u201cMaar hoekom gaan hulle dan nie Amerika toe nie? Maak alle universiteite Afrikaans. Hulle moet sien hoe ingewikkeld Pools is!\u201d<\/p>\n Hy was vermoedelik in die sakew\u00eareld betrokke, en soos jy reeds weet, moet mens jou teikenmark se behoeftes en begeertes uitstekend ken – daarvoor moet jy inderdaad die mense se harte ken, en dit is deur hul taal alleen moontlik.<\/p>\n Miskien moet ek jou herinner aan Nelson Mandela se woorde:<\/p>\n If you talk to a man in a language he understands, that goes to his head. If you talk to him in his own language, that goes to his heart.<\/p><\/blockquote>\n Vreemd dat hierdie woorde nog nie by baie Engelse, wat soveel boeke van hom in hul vertoonkaste uitstal, ingang gevind het nie? Wat dink jy? Lippetaal?<\/p>\n Ek kyk maar na die mooie jare toe die kakelbont \u201cmultikulturaliteit\u201d \u2018n gonswoord in die 1990\u2019s tot 2000\u2019s was. Meer mense gaan meer ervaring bring, kinders gaan meer tale baasraak en regte kandidate vir die Erasmus Uitruilprogram word. Die w\u00eareld wink met \u2018n knipoog na nuwe geleenthede.<\/p>\n Expectations vs. Reality<\/strong>: Die immigrante uit Pole het in die Verenigde Koninkryk Engels geleer, maar die Engelse burgers het nie Pools geleer nie.<\/p>\n Het ek genoem Voyageur het, benewens Frans, Duits, Engels en Afrikaans (o ja, hy was ook ‘n tydjie lank hierso in Suid-Afrika), ook Noors, Sweeds, Pools, Litous, Italiaans, en Nederlands vir die pret gelees en aangeleer? Dalk omdat hy meer lande as ek en jy gesien het.<\/p>\n Maar ook aan sy nalatenskap op Wikipedia moet ek dink. Was dit dan alles verniet? Ek dink nie so nie.<\/p>\n O ja, ek is ook een van die administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia. Nes hy (was). Al daardie boeke wat ek versamel en aangekoop het met my salarisgeld om te verwerk het ek ook nie verniet gedoen nie. Die besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia is steeds ho\u00ebr as die Esperanto Wikipedia. Solank daar \u2018n vraag is, is daar \u2018n aanbod.<\/p>\n Asof die gruwelike taalgebruik soos gebesig deur ons agbare parlementslede nie reeds ‘n aanduiding is op watter rampspoed Panyasa Lesufi se (in)doktrine(ring) afstuur nie, sal jy maar verneem die “Moedertaal\/Huistaal”-Engels sal jy buitendien derderangs moet leer by ‘n Afrikaanssprekende of Sothosprekende onderwyser. Dit is nie net die taalonderwyser nie, maar ook wiskunde-, skei\/nat-, liggaamsoefening-, musiek-, rekenaar-, huishoudkunde-, biologie-, aardrykskunde-, kuns & kultuur-, toerisme-, ekonomie-, bedryfsekonomie-, rekenkunde- en houtwerkonderwysers wat almal nou in Engels sal moet praat.<\/p>\n En dink jou in: daar is \u2018n onderwysertekort.<\/p>\n Ek wens jou sterkte toe. The Queen\u2019s English sal dit beslis nie wees nie.<\/p>\n Ek het ook vertroulik verneem ons eie Suid-Afrikaanse skrywers se Engels word in elk geval deur die Amerikaanse uitgewers aangepas vir die Amerikaanse mark. Daar is fynere nuanses wat ons hier as vanselfsprekend aanvaar, wat daar anderkant nie mag nie.<\/p>\n Maar selfs die Britte probeer hul werk aanpas vir die Amerikaanse mark, wat ek jammerlik vind, want daar is tog iets bekoorlik as Pappie bly in \u2018n woonstel in Canary Wharf (die Kanarie-kaai!), met geld wat hy sommer uit die laai vir sy bedorwe kind uithaal. \u201cGaan geniet dit, my kind!\u201d Die fyn spot wat Amerikaners nie sal snap nie, gaan ook so verlore. Slegs iemand wat in die Verenigde Koninkryk bly sal weet wat aangaan. Of wat familie daar het, soos ek (my oom) en jy (jou suster). Die Engelse is byvoorbeeld lief vir geringstellings (understatements), terwyl die Hollanders en die Amerikaners weer lief is vir histeriese, groteske oordrywings. Die kruisie om haar nek is \u00f3f mikroskopies klein, \u00f3f grafsteengroot.<\/p>\n Maar terug na Suid-Afrika. Sedert die 1960’s wou die meeste Engelssprekendes met bietjie selfrespek nie meer onderwyser speel of hoegenaamd by die openbare sektor betrokke raak nie, maar is direk na die privaatsektor, soos Hennie Terblanche hierbo in sy boek stel. Neem ek hulle kwalik? In so ‘n streng tweetalige klimaat? Soos op OpenStellenbosch kon hulle seker toe al nie asem gekry het nie.<\/p>\n Dit lyk my in die staatsdiens hoef jy nie eens meer vlot tweetalig te wees nie [indien w\u00e9l, openbaar die Engelse dames van Gauteng hul verborge talente beslis nie op die Afrikaanse radio nie], so \u2013 hoekom was daar nie \u2018n toeloop terug staatsdiens toe nie? En waarom sal daar wees?<\/p>\n Dink jou ook in, soos ek oorkant die pad hoor: die moeder en vader praat klaar gebroke “Basic English” met die kind (‘n woordeskat van 75 woorde of minder), en dan laat jy haar eendag oor aan niemoedertaalsprekende \u201cEngels\u201d-onderwysers met ‘n beperkte woordeskat en aanvoeling, en jy verwag hierdie kind moet eendag in Nature<\/em> publiseer<\/strong>? Die een blinde lei ‘n ander mos in die verderf in! Magtig, het dr. Roodt nie lankal so ‘n artikel daaroor in 2016 geskryf<\/a> nie?<\/p>\n Ook: by my alma mater het die Departemente Duits, Spaans, Italiaans, Russies, Iwriet (Nieuhebreeus), almal toegemaak omdat daar glo geen belangstelling is nie. Ek het van daardie ou leerboeke (Spaans) by \u2018n vrou van Mosselbaai oorgekoop wat vroe\u00ebr in Pretoria gebly het.<\/p>\n En Grieks\/Latyn, wat vroe\u00ebr 5 jaar lank deur regstudente bestudeer is, is afgewater na 10 maande. Die Ontwestering en Afrika-Renaissance van die Mbeki-era sien ons wel nog in die elitetale van Afrika (Frans, Portugees, Chinees, en Arabies) wat om die dood toe aan vasgeklou word soos die verrotte beentjies van die Heilige Mattheus. Al is daar g\u00e9\u00e9n boekwinkels in Frans of Portugees beskikbaar in Suid-Afrika nie! Ek moet hierdie boeke tweedehands deur Hollanders bekom.<\/p>\n Maar in die agterlike Mosambiek is daar w\u00e9l \u2018n boekwinkel vir albei tale<\/a>. \u2018n Ultramoderne koffiewinkel met smaakvolle styl! Ek kan dit nou nog nie verwerk nie. Hoe verklaar jy dit?<\/p>\n Die res van die w\u00eareld het sedertdien aanbeweeg, en ek ook. Die vraag is: kan die universiteite nog byhou met die veranderinge? As jy vir my s\u00ea ons universiteite is markgerig, dan lieg jy asof dit gedruk staan!<\/p>\n In ons eie land, word berig in die Businesstech<\/a> (4 April 2021):<\/p>\n This global expansion of businesses and especially growth in cross-border trade on the African continent has also led to rising demand for foreign language skilled professionals, including the hiring of interpreters.<\/p>\n Some 10% of organisations indicated that they struggle to find people with adequate foreign language skills, a marked increase from just 4% in the 2019 survey.<\/p>\n Foreign language speakers most in-demand included, French (29%), German (18%), Mandarin (14%); Italian (10%), Spanish (10%) and Dutch (4%).<\/p><\/blockquote>\n Dit is vakante poste wat reeds bestaan! En dit is nog voordat ons enigsins met aktetassies begin voelers uitsteek het!<\/p>\n \u201cAg, weet jy, ons skop sommer \u2018n Italianer agter elke bos uit.\u201d<\/p>\n Wel, duidelik nie.<\/strong> Nie teen die koers wat Suid-Afrikaners almal wil verengels nie. Dis net pateties.<\/p>\n Selfs Kaaps, ‘n dialek!!!, word hier in die Wes-Kaap bevorder as onderwystaal op die Kaapse Vlakte. Die Universiteit van Kaapstad bied \u2018n Khoi-kursus aan.<\/p>\n Iets totaal ondenkbaar vir Gauteng! Verbeel jou daar bestaan \u2018n blitskursus vir Fanakalo! Skokkend, maar dit is werklik niks nuuts nie.<\/p>\n Die einste gebeur nou met Nederduits wat die sprekers in die 1800’s met alle geweld wou wegh\u00ea omdat hulle gedink het die nuwe goddelike Standaardduits as moedertaal gaan van daardie w\u00eareld nou ‘n beleggersmekka maak. O, die universiteite sal bloei as hierdie boere-patois eers verdwyn!<\/a> Soos een ou in sy betoog geskryf het:<\/p>\n Enige taal wat nie die skryftaal of die taal van die onderrig, regte, politiek, godsdiens, wetenskap of kunste is nie, moet by die stand en gang van ons kultuur plekmaak vir ‘n skryf- en onderrigstaal, en moet soos die Fries<\/a> in Holland<\/a>, die Kelties<\/a> in Bretagne<\/a>, die Baskies<\/a> in Spanje<\/a> geleidelik uitsterf. Uitsterf is die noodwendige en natuurlike lot van die Platduitse taal. Niks kan hom van ondergang red nie. Of jy nou Platduitse klugspele, herders-\/natuurgedigte, liedjies of legendes skryf \u2013 dis tevergeefs; die volk lees dit nie…<\/p><\/blockquote>\n Dink net hoeveel moeite en geld gaan dit spaar om g\u00e9\u00e9n moeite te doen met vakliteratuur of vakterme nie. Want Hoogduits het dit mos reeds?<\/p>\n Raai, dit het nie gebeur nie<\/strong>! Die Platduitsers was so te s\u00ea hul taal en kultuur kwyt, maar hulle boer steeds met Holsteins! Ha-ha-ha! Is dit nie snaaks nie?<\/p>\n Ek het jou mos hierbo ges\u00ea: Een taal self verseker nie vooruitgang nie.<\/p>\n Dit is egter Beiere, daardie Rooms-Katolieke karnaval in Suid-Duitsland, wat ontpop het in die rykste deelstaat in Duitsland. Hulle praat skaamteloos Beiers en skryf sowel in Standaardduits as Beiers, en sou nie ‘n oomblik daaraan dink om hul dialek vir enige taal daarbuite te verruil nie. Hulle het selfs al gedreig om af te stig, hoewel dit nie eintlik nodig is nie, daarvoor is Duitsland te oopkop.<\/p>\n Nie soos in die geval Kataloni\u00eb nie. Kataloni\u00eb, die rykste provinsie in Spanje. Waarheen die verarmde Spanjaarde<\/strong> stroom om tog die geluk te smaak van die Katalane wat Katalaans praat. Katalaans is ni\u00e9 \u2018n Spaanse dialek nie. Maar dis alweer die Spaanse goewerment wat gedurig tussenin kom neuk en alles wil kom verspaans en verpes. En wat gebeur? Bloedige opstande vind plaas.<\/p>\n Kan jy \u2018n patroon raaksien?<\/p>\n\n
Die Geskiedenis van die Koptiese taal: \u201copgaan, blinken, verzinken\u201d en die herlewing<\/h3>\n
![\"\"](\"http:\/\/praag.co.za\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/hierogliewe.jpg\")
<\/a><\/p>\n\n
Wat presies het daar gebeur?<\/h3>\n
\n
\n– Om jou hoofsaaklik tot net een vakgebied te bepaal
\n– Die einde van die ho\u00ebfunksie is die einde van die taal<\/p>\nDie digotomiese isolasieprobleem<\/h4>\n
Om op dieselfde aambeeld te hamer<\/h4>\n
Die ho\u00ebfunksie gaan tot niet, en so ook die taal<\/h4>\n
Dit is nie die Christene se skuld nie, maar die gelykmaak-kultus<\/h3>\n
Daardie brief\u2026<\/h3>\n
\n
My brief<\/h3>\n
Broodnyd<\/h4>\n
Taal en kultuur bring gesonde mededinging in die ekonomie<\/h4>\n
Geen eer sonder handeklap<\/h4>\n
\u2018n Taal kan verleer word<\/h4>\n
Taal het inherente waarde wat benut moet word<\/h4>\n
Taal is identiteit, wat uitgebou moet word<\/h4>\n
Een taal self verseker nie vooruitgang nie<\/h4>\n
Taal is gee en neem<\/h4>\n
Een taal beteken nie \u2018n utopie nie<\/h4>\n
Een taal is sukses vir een mens \u2013 uit \u2018n miljoen<\/h4>\n
As taal die groot struikelblok is, waarom het ons ooit nog universiteite?<\/h4>\n
\u2018n Taal is geen eiland, elke taal is \u2018n legkaartstukkie<\/h4>\n
Elke taal is \u2018hic sunt dracones\u2019 en \u2018terra incognita\u2019<\/h4>\n
Navorsing is nie watter taal jy benut nie, maar watter tale (meervoud, v\u00e9\u00e9lvoud)<\/h4>\n
Kennis is mag; m\u00e9\u00e9r tale is m\u00e9\u00e9r mag<\/h4>\n
Tale leer jy klein-klein<\/h4>\n
Sien die verwantskap tussen tale raak en gebruik dit tot jou voordeel<\/h4>\n
Daar is \u2018n kentering wat betref die voertaal by die Europese universiteite<\/h4>\n
Taal is tegnologie: jy gebruik nie \u2018n boor om jou tande te borsel nie<\/h4>\n
Taal is familiegeskiedenis<\/h4>\n
Waarom \u2018n taal \u00e1fleer?<\/h4>\n
Quot linguas calles, tot homines vales<\/h4>\n
\nZoveel malen is men man, als men talen spreken kan.
\nZooveel mannen is een man, als hij talen spreken kan.
\nMen is soveel keren man als men talen spreken kan.<\/p>\nWoorde wek, dade trek<\/h4>\n
Elke woord is \u2018n monument<\/h4>\n
Solank daar \u2018n vraag is, is daar \u2018n aanbod<\/h4>\n
Oor smaak val daar niks te beredeneer nie, maar liewe magtig!<\/h4>\n
Wat op universiteit gebeur, hou nie noodwendig verband met die werklikheid nie<\/h4>\n
Globalisering bring gewoon glokalisering mee<\/h4>\n
Waarom taalontwikkeling vertraag as dit nou kan gebeur?<\/h4>\n