{"id":45120,"date":"2017-12-08T05:50:33","date_gmt":"2017-12-08T03:50:33","guid":{"rendered":"http:\/\/praag.co.za\/?p=45120"},"modified":"2017-12-08T05:50:33","modified_gmt":"2017-12-08T03:50:33","slug":"leon-lemmer-n-manifes-vir-afrikaans","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/praag.co.za\/?p=45120","title":{"rendered":"Leon Lemmer: ‘n Manifes vir Afrikaans"},"content":{"rendered":"

Johan van Wyk skryf in sy rubriek, Van Alle Kante (Die Burger, 2 Desember, p 10): “‘n Onaangename verrassing … wag op die na\u00efewe, goedgelowige optimiste wat glo en verkondig dat ons niks [oor Afrikaans] te vrees het nie. Volgens hulle sal Afrikaans voortbestaan en selfs gedy solank as wat dit gepraat word. Regtig? Glo hulle ook aan die tandemuis en dat die maan van kaas gemaak is? Ek kan onthou dat hierdie idealistiese maar onwetenskaplike, vals siening ook in die aanloop tot die oorname in 1994, toe daar ernstige kommer oor Afrikaans se toekoms was, met groot bravade verkondig is. Nogal deur bekende Afrikaanse skrywers, digters, letterkundiges, taalgeleerdes, kunstenaars en natuurlik politici, die groot eksponente van die kuns van die moontlike, die leuen. Die waarheid is dat ten spyte daarvan dat ‘n paar miljoen mense dit sedert die oorname in 1994 aangehou praat het, het Afrikaans se posisie as akademiese en saketaal sedertdien dramaties verswak. Die ironie is dat dit met die hulp en ondersteuning uit Afrikaanse geledere bewerkstellig is. ‘n Nog groter ironie is dat d\u00edt wat veronderstel was om Afrikaans lewend te hou, naamlik om dit te praat, nog nooit so morsig soos in die afgelope 23 jaar gedoen is nie. As dit is hoe Afrikaans in die toekoms gebesig gaan word, gaan ek leer Engels praat en net in Afrikaans bid … Die suiwer, keurige, welluidende Afrikaans van 50, 60 jaar gelede [soos onlangs ter herdenking deur RSG heruitgesaai] het my opnuut ge\u00efnspireer om dit na te streef. Ja, ek weet ‘n taal is nie staties nie. Maar wanneer het ons dan so loslit en so slapgat geword?”<\/span><\/p>\n

Gerhard van Huyssteen<\/h3>\n

Ek onderskryf Van Wyk se mening. Maar kontrasteer die joernalis Van Wyk se standpunt met di\u00e9 van die Afrikaanstaalkundige Gerhard van Huyssteen, wat sedert 2013 die voorsitter van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (SAAWK) se Taalkommissie is. Hierdie kommissie is verantwoordelik vir die samestelling van die <\/span>Afrikaanse Woordelys en Spelre\u00ebls <\/span><\/i>(AWS). Die 11de uitgawe van die AWS in vroe\u00ebr vanjaar gepubliseer. Oor die bekendstellingsgeleentheid skryf Van Huyssteen: “Dit was Magdaleen Kruger [die uitvoerende hoof van RSG] se spitsvondige opening wat die koek gevat het.” (Netwerk24, 2 Desember). Kruger het ges\u00ea: “Oukei, gentlemen en dames, kom ons begin vanaand hier by die mooi venue gesels, waar ons ‘n scoop met die eerste bekendstelling van die nuwe AWS het. En ek hoop al die tuisnywerheid-anties wat dalk nou besig is om brownies en muffins te bak, luister ook saam. Neem d\u00e1\u00e1r ‘n selfie van jou en jou muffin.” Wat Kruger gedoen het, is om doelbewus woorde te gebruik wat die invloed toon wat Engels deesdae het op wat in die AWS as Standaardafrikaans erken word: oukei, gentlemen, venue, scoop, anties, brownies, muffins en selfie. Van Huyssteen noem Kruger se poging “spitsvondig”. Maar hy gaan verder deur anglisisties te verklaar dat haar inleiding “die koek gevat het.” Dalene M\u00fcller skryf dat “it takes the cake” in Afrikaans bv “dit span die kroon” is (<\/span>Skryf Afrikaans van A tot Z<\/span><\/i>, Kaapstad: Pharos, 2003, p 124).<\/span><\/p>\n

Van Huyssteen en Kruger is in poste wat die verpligting meebring dat hulle wat Afrikaans betref die wagters op Sionsmure moet wees. Wat albei hier doen, is om die verengelsing van Afrikaans as prettig te beskou. Van Huyssteen is bekend daarvoor dat hy van Afrikaans ‘n woordspeletjie probeer maak pleks van hierdie uitnemende taal ernstig te benader. Kruger se kennis van die ontwikkeling van Afrikaans is so gebrekkig dat sy by geleentheid beweer het dat blankes\/Afrikaners Afrikaans van bruin mense gesteel het; dus net soos blankes glo grond van nie-wittes gesteel het. Verengelsing is di\u00e9 groot bedreiging vir die voortbestaan van Afrikaans terwyl mense soos Van Huyssteen en Kruger verkies om eerder polities byderwets die ondergang, of ten minste die verbastering, van Afrikaans te bevorder. Sulke mense gee by implikasie blindelings voor dat die mengeltaal Kaaps geen bedreiging vir die voortbestaan van agbare Afrikaans inhou nie.<\/span><\/p>\n

Jan Rabie<\/h3>\n

In haar outobiografiese boek, <\/span>Reisiger <\/span><\/i>(2009), vertel Elsa Joubert dat die skrywer, Jan Rabie (1920-2001), geweier het om Engels te praat (Praag 10 Junie). Hy was sekerlik nie ten gunste van die verbastering van Afrikaans weens verengelsing nie, soos blyk uit sy boeke en ander publikasies. Rabie was getroud met die Skotsgebore skilderes, Marjorie Wallace (1925-2005). Daar is jaarliks ‘n skrywersbeurs beskikbaar uit die opbrengs van geld wat Rabie en Wallace nagelaat het. Vir 2018 bedra die beursgeld R400 000. Dit is voor die hand liggend dat die Afrikaansgesindheid van Rabie eerder as di\u00e9 van Wallace (wat ‘n eienaardige maar nogtans verbete poging aangewend het om Afrikaans te praat) deurslaggewend by die toekenning van die beursgeld behoort te wees. Maar hierdie beursfonds word deur die Departement Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) geadministreer. Wanneer die beursgeld aan ‘n blanke toegeken word, klink daar telkens rumoerige besware op. Bruines voel dat hierdie beurs elke keer aan iemand uit hulle geledere toegeken moet word. Dan weeg daardie etnisiteit swaar in die konteks van die UWK as ‘n universiteit wat eens uitsluitlik vir bruin studente toeganklik was. D\u00edt terwyl die UWK sedert 1987 (toe Jakes Gerwel die UWK tot die universiteit vir polities linkses verklaar en daarmee weggekom het) gewoonlik as uitnemend veelrassig voorgestel word. Blanke skrywers behoort daarvolgens ten minste gelyke aanspraak op hierdie beursgeld te h\u00ea.<\/span><\/p>\n

Aan wie is die beursgeld vir 2018 toegeken? Aan Nathan Trantraal (LitNet 28 November), die outeur van bv <\/span>Chokers en survivors <\/span><\/i>(2013). In 2014 is hierdie bundel deur die ATKV met ‘n Woordveertjie vir po\u00ebsie bekroon eerder as Marlene van Niekerk se <\/span>Kaar<\/span><\/i>. Dit toon die mate waarin die ATKV hom deesdae teen die belange van ordentlike Afrikaans skaar. Daardie “en” in die boektitel dui glo daarop dat die teks Afrikaans is. In werklikheid skryf Trantraal ‘n uiterste vorm van die mengeltaal Kaaps, soos bv blyk uit sy rubrieke wat <\/span>Rapport <\/span><\/i>wys ag om te publiseer. Trantraal steur hom nie aan wat deur die AWS as Afrikaans erken word nie. Hy het geen Afrikaanse woordeboek nodig nie omdat hy soveel moontlik “kreatief” van die Afrikaanse spelre\u00ebls afwyk. Al woordeboek wat hy vir gebruik nodig het, is ‘n Engelse een omdat geen Engelse woord vir hom in sy “Afrikaanse” teks taboe is nie. Jan Rabie het rede om in sy graf om te draai. Daar is geen moontlikheid dat Trantraal die heil van Afrikaans bevorder nie.<\/span><\/p>\n

Adam Small<\/b><\/h3>\n

Daar is nog ‘n onlangse gebeurtenis wat ‘n skadu oor die toekoms van Afrikaans werp. Voorheen het ek uitgewys hoe die Afrikaanse Taalraad (ATR), die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) en die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) eerder Kaaps as Standaardafrikaans bevorder en dat hulle gevolglik nooit ‘n veldtog ten gunste van taalsuiwerheid voer nie; dus dat Afrikaans maar kan verengels. Hierdie Afrikaansinstansies is daarop ingestel om geen Kaapsspreker aanstoot te gee nie. Dit is eerder Standaardafrikaans wat maar in sy swernoot kan gaan. Ek het soms ook genoem dat die SAAWK en die Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings (FAK) ‘n meer behoudende benadering tot Afrikaans het. Maar ook daar is agteruitgang te bespeur.<\/span><\/p>\n

In November is die volgende boek gepubliseer: <\/span>Adam Small: Denker, digter, dramaturg; ‘n huldiging <\/span><\/i>(Pretoria: Protea Boekhuis, 2017, 248p, R200), met Jacques van der Elst as redakteur. Van der Elst was die hoofuitvoerende beampte van die SAAWK en ook ‘n direksielid van die ATR. Hy het ‘n loflied vir die vorige Small-huldigingsbundel, gepubliseer in 2016, aangehef (LitNet 8 Maart; Praag 25 Maart). Dit sluit lof in vir die opgeleide terroris Basil Kivedo wat “in Afrikaans ‘n kleefmyn gemonteer en gedetoneer” het. Van der Elst noem daarin dat die SAAWK oorweging daaraan skenk om die geskiedenis van bruin mense na te vors en te boekstaaf. Vergelyk sy uitlatings met myne: “‘n Adam Small-huldigingsbundel wat drup van die gif” (Praag 2 April). Die inisiatief vir die 2017-Small-hagiografie het waarskynlik van Van der Elst uitgegaan. Daarmee het die SAAWK ‘n Afrikaans-buiteperd (of “-buitestander” \u2013 p 194) opgesaal. Van der Elst verskil skerp hiermee: “Hierdie publikasie is ‘n eerbetoon aan Small \u2013 ‘n gebaar van die SA Akademie om Small se voorste plek in die ry van Afrikaans se belangrikste liter\u00eare kunstenaars te bevestig” (p 10).<\/span><\/p>\n

In die flapteks van die 2017-Small-huldigingsbundel staan: “Hierdie publikasie is die eerste in ‘n reeks wat deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns beplan word om hulde te bring aan liter\u00eare kunstenaars wat met die Akademie se Hertzogprys bekroon is en wat oor dekades Afrikaans en die Afrikaanse letterkunde met hulle werk verryk het.” Small maak onder meer daarop aanspraak dat hy die skepper van die taalbenaming Kaaps is en dat Kaaps “nou soos ‘n groot boom staan binnekant die volle boord van Afrikaans” (30). Kaaps word gekarakteriseer “as simboliese afwerping van die hegemonie van Standaardafrikaans” (49). Kaaps is volgens Andr\u00e9 P Brink opgestel “teen Standaardafrikaans as ‘n oorwegend ‘ideologiese konstruksie’ (as verkose taalvari\u00ebteit van Afrikanernasionalisme)” (49, ook 56). By Small was daar “die ‘amperse verwerping’ van Afrikaners en hul selftoege\u00ebiende taal” (50-51).<\/span><\/p>\n

Steun vir Small impliseer steun vir Kaaps, insluitende die oorvloedige gebruik van Engelse woorde in “Afrikaanse” tekste. Van der Elst bevestig dit: Die toekenning van die Hertzog-prys aan Small was glo “‘n simboliese erkenning van Kaaps as digterlike taal” (8) en daardie taal as sodanig (82). Van der Elst erken: “Die erkenning van Kaaps het nie gestrook met die Akademie se jare lange intense bemoeienis met die standaardisering van Afrikaans [nie]” (82). Dit is ‘n voorbeeld van wat Fanie Olivier “kulturele ‘regstellende aksie'” noem (58). Volgens Van der Elst het “die Akademie dekades lank binne ‘n onregverdige politieke dampkring geopereer” (86).<\/span><\/p>\n

In die geval van Small het die Akademie eintlik heeltemal oorboord gegaan. In 1995 het Small ‘n volle lid van die Akademie geword, maar in 2001 het sy lidmaatskap weens nie-betaling van ledegeld verval (78). In 2009 het Small as ‘n “kultuurpresteerder” ‘n eeufeesmedaljie van die Akademie ontvang (78). In 2016 is erelidmaatskap postuum aan hom toegeken (88, 153). Toe 90 jaar van die erkenning van Afrikaans as amptelike taal in 2015 herdenk is, het Small ‘n toekoms vir Afrikaans van v\u00e9\u00e9l langer as nog 90 jaar voorsien, “met bruin mense, die groot Afrikaanspraters, dominant natuurlik” (30). Die probleem is dat Small daarmee ‘n lang toekoms vir die mengeltaal Kaaps voorspel het; nie vir Afrikaans as ‘n taal uit eie reg wat duidelik van Engels onderskeibaar is nie. Small se toekomsvisie is soos di\u00e9 van Hein Willemse: “Die bruisende toekoms van Afrikaans … reeds in ons veeltalige stedelike strate soos di\u00e9 van Kaapstad en sy townships vorm aanneem” (<\/span>Kaaps in fokus <\/span><\/i>bron hier onder, p 75). Bernard Odendaal verwys in die jongste Small-huldigingsbundel erg oordrewe na Small as “‘n waarskynlike vaderfiguur vir die Afrikaanse letterkunde- \u00e9n taalontwikkelinge van die toekoms,” asook na “Small se huidige onbetwiste [!] statuur as Afrikaanse kultuurvader” (67).<\/span><\/p>\n

Die publikasie van twee Small-huldigingsbundels so kort na mekaar is eerder deur politieke as liter\u00eare oorwegings gemotiveer. Vir Small het die meetsnoere om die verkeerde redes in lieflike plekke geval. Neem bv in ag dat Small (1936-2016) in die laaste jaar van sy lewe hom openlik vir die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch en die Universiteit Pretoria beywer het. Desnieteenstaande het hy soos volg gedig: “ek was Afrikaans in my hele wese … ek het daardie belofte aan myself gestand gedoen” (7). Maar soos so baie Afrikaanssprekende maar Afrikaansdislojale, ontwikkelde bruines het Small doelbewus Engels as sy huistaal gekies (51). ‘n Tyd lank was daar ook “die bewustelike keuse … om voortaan net in Engels te skryf” (97). In die jare sewentig het Small daarna gestreef “om Afrikaans van sy bekrompenheid te bevry … om die taal van die eksklusiewe besit van die Afrikaner te bevry en dit binne ‘n Afrika-konteks te plaas” (98).<\/span><\/p>\n

Small se bekroning met die Hertzog-prys in 2012 het laat in sy lewe en skoorvoetend van die SAAWK gekom. Van der Elst noem dit ”’n ongewone besluit … Hiermee het die SA Akademie die spreekwoordelike Rubicon oorgesteek \u2013 nie dat die verlede van vooroordele en politiekery uitgewis is nie” (82). Van der Elst beweer oordrewe dat Small die Hertzog-prys “meer as vyftig jaar” na die verskyning van sy “meesterwerk” ontvang het (8). Later word dit 47 jaar (76). Die bekroning het hoofsaaklik om sy drama, <\/span>Kanna hy k\u00f4 hystoe <\/span><\/i>(1965), gegaan. Soos JC Kannemeyer dit stel: “Die res van Small se oeuvre is van mindere allooi” (<\/span>Die Afrikaanse literatuur, 1652-1987<\/span><\/i>, Pretoria: Academica, 1988, p 261).<\/span><\/p>\n

Wie is op die SAAWK se kortlys vir ‘n volgende huldigingsbundel in die reeks, wat volgens Van der Elst oor “Afrikaans se belangrikste liter\u00eare kunstenaars” handel? (8). Die linkse, polities korrekte Elsa Joubert (Praag 2 Desember). Onmiskenbaar het daar ook by die SAAWK vermurwing ingetree. Soos in die geval van die jongste Small-bundel gaan hierdie reeks huldigingsbundels waarskynlik gepubliseer word “danksy ‘n ruim subsidie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns” (4). Hopelik sal die SAAWK in sy n\u00e1-Van der Elst-era groter omsigtigheid aan die dag l\u00ea en hom in groter mate eerder deur taal- en letterkundige as politieke oorwegings laat lei.<\/span><\/p>\n

N\u00e1 my omvattende bespreking van die 2016-Small-huldigingsbundel is dit werklik nie die moeite werd om ‘n afsonderlike rubriek aan die jongste huldigingsbundel te wy nie. Die lees daarvan was vir my ‘n teleurstellende ervaring. Daar word beweer dat nege van die elf hoofstukke “eweknie-ge\u00ebvalueer” is (6). As dit die geval is, het die gehalte van akademiese werk sedert die vorige eeu in groter mate agteruitgegaan as wat ek vermoed het. Byvoorbeeld, hoe kan Willy Martin se wesenlik outobiografiese geselsie, wat hy in ‘n agtermiddag kon skryf, as ‘n volwaardige akademies-wetenskaplike bydrae beskou word? Small word as ‘n denker en filosoof gehuldig, maar hy het nooit verder as senior lektor in die wysbegeerte gevorder nie en nooit ‘n doktorsgraad in filosofie (of enige doktorsgraad behalwe eregrade) verwerf nie, al het hy studiebeurse ontvang om eers in Londen (16) en daarna in Oxford (17) te studeer. Daar word dikwels genoem dat Small in Londen onder Karl Popper (1902-1994) studeer het, maar hulle kon mekaar glad nie vind nie. Popper het Small geweeg en te lig bevind. Small noem Popper “die mees \u00f3ndemokratiese mens” wat hy ooit ontmoet het (38).<\/span><\/p>\n

‘n Belangrike punt word ivm <\/span>Kanna <\/span><\/i>genoem: “Volgens ‘n brief van die redakteur Berta Smit het ‘n regisseur van formaat wel insette met die teksversorging gelewer: Robert Mohr” (20). Desnieteenstaande skryf Andr\u00e9 P Brink: “Ek beskou <\/span>Kanna hy k\u00f4 hystoe <\/span><\/i>van Adam Small as die hoogtepunt van die Afrikaanse drama” (150). “In 2009 [eintlik 2008 \u2013 80, 88] het Adam die eerste Suid-Afrikaanse digter geword vir wie ‘n bronsbeeld by die Taalmonument in die Paarl opgerig is” (26) \u2013 iets wat van die oorregstellende ATM te wagte is.<\/span><\/p>\n

Hein Willemse se hoofstuk handel oor Small se gedig “Vryheid”. Die aanleiding hiervoor was toe Small se eerste vrou (1959-1968), Julia, in 1960 toe sy ses maande swanger was, in ‘n bus sewe myl lank moes staan toe die sitplekke vir nie-blankes beset was en sy nie toegelaat is om op ‘n sitplek gereserveer vir blankes te sit nie. Dit laat Small gal af gaan teen apartheid\/blankes. Hy rig nie sy hoon op die nie-blankes, bv kleingoed, wat al die sitplekke vir nie-blankes beset het en nie vir Julia ‘n sitplek afgestaan het nie.<\/span><\/p>\n

Jacomien van Niekerk se navorsingsbelangstellings sluit “orale literatuur in Afrika, kritiese rasteorie en postkoloniale teorie” in (180). In haar hoofstuk word woorde soos <\/span>wit<\/span><\/i>, <\/span>bruin<\/span><\/i> en <\/span>ras<\/span><\/i> deurgaans tussen aanhalingstekens geplaas. Dit is seker gedoen vanwe\u00eb die besondere insig wat sy verwerf het, maar dit het my as leser ge\u00efrriteer. Sy is blykbaar ‘n “gewetensvolle” mens (163), wat selfs die lede van die gehoor wat ‘n opvoering van Small se drama bywoon, skuldig verklaar (167). Sy maak gewag van “die absurditeit van diskriminasie op grond van velkleur” (161); blykbaar sonder om te besef dat apartheid wesenlik op kultuurverskille gegrond was en nie op wat Frantz Fanon (1925-1961) die “epidermilization of inferiority” noem nie (94).<\/span><\/p>\n

Soos te wagte het Michael le Cordeur ook ‘n hoofstuk bygedra. Hoe sien hy die behuising wat goedgunstiglik deur die blanke regering aan bruin mense beskikbaar gestel is? “Die woonstelle simboliseer vir die gemeenskap al die onreg wat hulle deur die apartheidsregering aangedoen is” (184). Met verwysing na ‘n artikel van Hein Willemse skryf Le Cordeur: “Deur sy werk het Small Kaaps as ‘n volwaardige taal uitgelig en waardigheid aan die taal gegee” (191). Hy verwys ook na: “Die respek en status wat Kaaps op die Kaapse Vlakte geniet” (195). Bruines is glo “mense wat deur apartheidswette verdoem is na die Kaapse Vlakte en in die proses hul identiteit verloor het” (195).<\/span><\/p>\n

Kaaps in fokus<\/i><\/h3>\n

Ek het voorheen die bundel, <\/span>Kaaps in fokus <\/span><\/i>(Stellenbosch: Sun Media, 2016, 145p, R225), met Frank Hendricks en Charlyn Dyers as redakteurs, bespreek (Praag 11 Februarie). Dit is veral aan die UWK dat Kaaps as ‘n volwaardige vari\u00ebteit van Afrikaans gepropageer word; ‘n standpunt wat polities korrek deur ander Afrikaanstaalkundiges ondersteun word. In die voorwoord staan: “da’ pra-djy r\u00e9gte Afrikaans” (p i). Ernst Kotz\u00e9 noem Kaaps “een van die ontstaansvari\u00ebteite” (38) oftewel die “bakermatvorm” (47) van Afrikaans en dat dit “progressief modern” is (ii, 45). Ook dat Moslemafrikaans die kerndialek van Kaaps (37, 45) en Kaaps di\u00e9 ontstaansvari\u00ebteit van Afrikaans is (38). Christo van Rensburg beweer dat Kaaps sinoniem met “Vroe\u00eb Afrikaans” is (55) en selfs dat Afrikaans as Kaaps reeds v\u00f3\u00f3r 1652 gepraat is (ii, 49, 54). “Die vroegste Afrikaans was die taalgevolg van die Khoi-Khoin se eerste kennismaking met … Seemansnederlands” (50). Kaaps is glo “ingeburger in elkeen van Afrikaans se vari\u00ebteite, ook in Standaardafrikaans” (50, ook 56). “Hier word van die standpunt uitgegaan dat Afrikaans nie gesien moet word as Nederlands wat mettertyd verafrikaansings ondergaan het nie, maar eerder andersom: dit is sosiolekte van Afrikaans wat vernederlands is” (55). Daarvolgens bestaan Afrikaans eerder danksy nie-wittes as blankes. Kan ‘n mens dan ‘n aktivistiese naprater soos Magdaleen Kruger verkwalik as sy Kaaps as die eintlike Afrikaans beskou wat deur die blankes\/Afrikaners van die Khoisan, slawe en bruines gesteel is?<\/span><\/p>\n

Maar hoedanig is die gehalte van Kaaps, die “Afrikaans-vari\u00ebteit” wat blykbaar deur alle Afrikaanssprekendes as ‘n kleinood en heilsaam aanvaar behoort te word? Frank Hendricks erken, soos FA Ponelis, dat Kaaps “diep onder Engelse invloed” staan (2), dus die “ontsettende ho\u00eb mate van Engelse invloed” (7), asook “Een van die mees opvallende kenmerke van Kaaps is die inspeel van Engels op sy Nederlands-Afrikaanse basis” (6). Ernst Kotz\u00e9 verwys na die “massiewe mate” waarin Kaaps deur Engels be\u00efnvloed word (47). Michael le Cordeur loof per slot van sake die oorvloedige aanwesigheid van Engels in Kaaps deur te verwys na “die vaardigheid om taalkodes te wissel” (93). Anastasia de Vries meld die buitensporige mate waarin “direkte ontlenings uit Engels” in Kaaps aanwesig is (132). In <\/span>Kaaps in fokus <\/span><\/i>word die gelykwaardigheid van Kaaps aan (ander) Afrikaans-vari\u00ebteite en dus ook aan Standaardafrikaans herhaaldelik beklemtoon. Maar dit behoort duidelik te wees dat Engelsbesoedelde Kaaps, anders as Standaardafrikaans, glad nie verskansing teen verengelsing bied nie. Deur Kaaps pleks van Standaardafrikaans te bevorder, word die verswelging van Afrikaans deur Engels aangehelp.<\/span><\/p>\n

Afrikaansmanifes<\/h3>\n

Die SAAWK behoort die voorbeeld van die Acad\u00e9mie Fran\u00e7aise (gestig in 1635) na te volg in die manier waarop daar oor die Franse taal gewaak word. Die Acad\u00e9mie Fran\u00e7aise is bv gekant teen enige verengelsing en vervrouliking van Frans, dus anglisismes en feminismes. Bowenal word Standaardfrans bevorder en nie vari\u00ebteite van Frans nie omdat daar in eenheid krag is (Wikipedia).<\/span><\/p>\n

Op Praag (15 November) het Johannes Comestor geskryf oor die rubicon wat Afrikaans moet oorsteek; dat tussen Standaardafrikaans en Kaaps gekies moet word ten einde die vooruitsigte van Afrikaans te verbeter. Dit is teleurstellend dat nie ‘n enkele Afrikaansinstansie of Afrikaanstaalkundige of -letterkundige die moed van oortuiging het om na vore te kom en te erken dat hierdie keuse noodsaaklik is nie; selfs nie dat ‘n veldtog vir taalsuiwerheid ten bate van Afrikaans gevoer moet word nie. Dit is bedroewend dat politieke korrektheid vir diesulkes swaarder as die belange van Afrikaans weeg. So ‘n houding verse\u00ebl heel moontlik die ondergang van Afrikaans as ‘n eerbare taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is. Soos tydens die grondwetlike onderhandelings word die verkeerde strategie met Afrikaans gevolg, wat insgelyks katastrofiese gevolge gaan h\u00ea.<\/span><\/p>\n

WAM Carstens en EH Raidt se boek, <\/span>Die storie van Afrikaans, Deel 1: Uit Europa en van Afrika <\/span><\/i>(Pretoria: Protea Boekhuis, 2017, 639p, R450), is in November gepubliseer (Praag 26 November). Daarin staan: “Die kommer oor die invloed van ander tale, veral Engels, op Nederlands het in Julie 2015 gelei tot ‘n belangrike manifes oor die Nederlandse taal. Hierdie manifes, wat saamgestel is deur ‘n aantal invloedryke persone in die Nederlandse tersi\u00eare sektor, druk die bekommernis uit oor die invloed wat (‘n taal soos) Engels kan h\u00ea op die gehalte en volhoubare gebruik van Nederlands in die onderwys en aan universiteite. Een van die stellings in die manifes dui aan dat die ‘beheersing van de Nederlands taal het zwaarst wegen: zij is de noodzaaklike basis om andere talen goed te kunnen leren.’ En verder: ‘Het hoger onderwijs \u2013 en dus ook de universiteit \u2013 heeft een bijzondere verantwoordelijkheid met betrekking tot het onderwijsgebouw als geheel. De cultivering van het Nederlands als de instructietaal in ons onderwijs is om die reden een kerntaak van de desbetreffende wetenschappelijke vakdisciplines'” (p 399). “Die volledige teks van die manifes is te lees by <\/span>http:\/\/beteronderwijsnederland.nl\/taalmanifest<\/span><\/a>” (516).<\/span><\/p>\n

Die twee aanhalings gee die kern van die manifes weer in soverre dit op Afrikaans betrekking het. Die fokus is op die toenemende gebruik van Engels as onderrigtaal aan Nederlandse universiteite en maniere om ‘n omkering van hierdie neiging te bewerkstellig. Die afskaling van Nederlands in hierdie sektor kan vertolk word as ‘n weerspie\u00ebling van gebrekkige taaltrots by Nederlanders. Ander onderliggende redes is internasionalisering\/globalisering, met Engels as die leidende voertaal in die Weste, asook politieke korrektheid deurdat die eie opgeoffer word ten bate van bv uitlanders\/inkommers wat aan Nederlandse universiteite studeer. Dit is die soort mentaliteit wat ook in Suid-Afrika hoogty vier in die verengelsing van die tradisioneel Afrikaanse universiteite, met as bykomende motivering kroniese kruipsug van universiteitsbesture by die ANC en die swart meerderheid.<\/span><\/p>\n

Die situasie in Suid-Afrika is veel erger as in Nederland. ‘n Andersoortige manifes is nodig. Afrikaans word nie net aan universiteite deur verengelsing bedreig nie; dit geld ook skoolonderrig. En Afrikaans word nie slegs in die onderwyssektor afgeskaal nie, maar in alle staats-, openbare en selfs private sektore. Dit is die resultaat van die dwase strategie wat ‘n groepie Afrikaanssprekendes tydens die grondwetlike onderhandelings gevolg het. Die belange van blankes in die algemeen en Afrikaners in die besonder, hulle eie soortige kultuur, insluitende Afrikaans, het in 1990\/94 nooit ernstige voorkeur of selfs die nodige aandag geniet nie. Sedertdien is die situasie vererger deurdat sommige Afrikaanssprekendes die leiding neem in die vertrapping van Afrikanerkultuur en Afrikaans. Oor hierdie sake heers daar ongelukkig wydverspreide onverskilligheid in Afrikanergeledere. Dit is waarom Johan van Wyk hier bo tereg vra: Wanneer het ons so slapgat geword? Apatie kenmerk selfs baie van di\u00e9 wat Afrikaansonderrig verskaf. In ‘n poging om die situasie te beredder, word ‘n konsep Afrikaansmanifes hiermee as werks- of gespreksdokument vir kommentaar voorgel\u00ea.<\/span><\/p>\n

Afrikaansmanifes<\/h3>\n

Ons as Afrikaners verklaar hiermee dat<\/p>\n