![](\"http:\/\/www.praag.co.za\/images\/images\/stories4\/roodt_fbfoto.jpg\")
Onlangs val dit my op dat Karel Schoeman reeds drie keer die Hertzogprys vir prosa ontvang het. Is daar s\u00f3 min bekroonbare skrywers in Afrikaans dat dit nodig was om Schoeman drie keer te beloon, wonder \u2018n mens?<\/p>\nOnlangs val dit my op dat Karel Schoeman reeds drie keer die Hertzogprys vir prosa ontvang het. Is daar s\u00f3 min bekroonbare skrywers in Afrikaans dat dit nodig was om Schoeman drie keer te beloon, wonder \u2018n mens?<\/p>\n
Die Sweedse Akademie het dit nog geensins nodig gevind om enige Afrikaanse skrywer met \u2018n Nobel te vereer nie. Terwyl twee sulke middelmatige romansiers soos Nadine Gordimer en J.M. Coetzee vanuit die piepklein Engels-Suid-Afrikaanse letterkunde reeds daardie onderskeiding te beurt geval het.<\/p>\n
Word daar deesdae enigiets in Afrikaans gepubliseer waaroor \u2018n mens opgewonde kan raak of wat iets sinvols oor ons bestaan in die wye en droewe land te s\u00ea het? Onlangs ontmoet ek \u2018n meisie wat verlede jaar in matriek was en sy s\u00ea spontaan vir my dat \u201csy verkies om ou boeke te lees want die taal is beter\u201d. ‘n Nogal verdoemende uitspraak.<\/p>\n
Die polemiek rondom Jackie Nagtegaal se Daar’s vis in die punch het Afrikaanse literatore in twee kampe verdeel: di\u00e9 wat Standaardafrikaans as die Stradivarius sien waarsonder geen violis behoorlike musiek kan maak nie, en die voorstanders van Kreools. Nie net het Nagtegaal se Engfrikaanse novelle ‘n klomp pryse ingepalm nie, maar sowel Andr\u00e9 P. Brink as Antjie Krog het haar taalgebruik as die soveelste geoedipaliseerde “opstand teen die vaders” in Afrikaans verwelkom. Brink het Nagtegaal selfs met Fran\u00e7oise Sagan vergelyk.<\/p>\n
In ‘n veelseggende epos aan die Kleinmond-leeskring skryf Nagtegaal: “Kom ons begin maar by die drugs en die taal. Dis die twee main goed waaroor almal altyd wil praat. En nee ek is nie so seer gatvol nie. Dink net dit is uit proportion uitgeruk. (My Afrikaans gaan tien teen een nog slegter wees in die e-mail want hier\u2019s nie \u2018n speltoetser op my e-mail nie en ek gebruik eerder \u2018n engelse woord as \u2018n verkeerd gespelde Afrikaanse woord en daar bly nie Tafelberg editors in my outbox nie)”<\/p>\n
In die dialoog van Karin Brynard se speurverhale en Kerneels Breytenbach se erg pretensieuse Piekniek by hangklip vind ‘n mens dieselfde hunkering na platvloersheid en Kreools. Brynard het een van die amusantste onlangse uitsprake gelewer: \u201cEk het geen ambisie gehad om \u2018n skrywer te word nie.\u201d<\/p>\n
Dit strek egter verder as bloot Engfrikaans. Dis asof die hele moderne beweging in Afrikaans, wat hom glo van “mooiskrywery” wou weerhou, afkerig teenoor liter\u00eare styl staan. So min of meer die teenoorgestelde van Georges-Louis Leclerc se spreuk: “Die styl is die man self.”<\/p>\n
Dis asof die fameuse Patriot-motto van weleer, \u201cskryf soos jy praat\u201d, teruggekom het om by ons te kom spook. Jou tuinier praat beter as sommige skrywers en gelukkig skryf hy dit nie neer nie, anders as hulle.<\/p>\n
Almal is nie Proust of Joyce nie. Miskien kan ‘n skrywer nog met swak taal en styl verbykom, solank hy oor ‘n idee beskik. Maar dis nou juis hier waar ons Afrikaanse skrywers in hul politieke en filosofiese konformisme hul lesers in die steek gelaat het. Die misrabele debat oor “betrokkenheid” wat destyds in die laat 1960s in die tydskriffie Kol begin het, het nie net die na\u00efwiteit van die Afrikaanse hoofstroom onthul nie, dog ook sy afhanklikheid van Engels-Suid-Afrikaanse (en Britse) modelle. Teenoor die ryk, genuanseerde debatte oor sulke kwessies op die vasteland van Europa.<\/p>\n
Marlene van Niekerk se Triomf verteenwoordig die nulpunt van betrokkenheid, ‘n soort “arm man se sosiaal-realisme”. Verder as bladsy 127 kon ek nie lees nie, want toe word ek oorval deur \u2018n gevoel van verveling en afsku, nie soseer afsku oor die vergesogte w\u00eareld en taalgebruik van die karakters nie, maar \u2018n weersin in die werk self en in die soort mentaliteit waaruit dit spruit. Ongelukkig dink ek dit het die sluise van ressentiment in Afrikaans oopgetrek en sedertdien kan die soort dom dekadensie wat as\u2019t ware botvier, op \u2018n manier na Triomf teruggevoer word.<\/p>\n
In Andr\u00e9 P. Brink se onlangse Philida word hierdie blik terug in die geskiedenis in geteleskopeer, met die stereotipering en karikaturisering van ou-Kaapse verhoudings tussen meesters en slawe, blanke Afrikaners en bruines.<\/p>\n
Ons staan aan die begin van \u2018n nuwe millennium; nietemin is die gevoel van fin de si\u00e8cle vandag in Afrikaans sterker as ooit. Dis asof die Afrikaner se politieke mislukking, sy \u201coorgawe sonder neerlaag\u201d (Giliomee), insgelyks op ander gebiede manifesteer: di\u00e9 van kultuur, taal, kuns, teater en, les bes, letterkunde.<\/p>\n
Kennelik was Afrikaanse skrywers heel tuis in die klassisisme en die romantiek. Die beteres, soos Karel Schoeman en Dan Sleigh, skryf in Standaardafrikaans maar hou hulle ook naby aan die klassieke vorme.<\/p>\n
Haarhoff en Van Rensburg se vertalings uit die Latyn en Grieks verteenwoordig steeds van die grootste bydraes tot ons letterkunde. Die oomblik toe die modernisme ons so ongeveer n\u00e1 die tweede w\u00eareldoorlog bereik, het ons verval in \u2018n tipiese derdew\u00eareldsindroom, Naipaul se \u201cmimiekmense\u201d wat sonder veel begrip naboots, terwyl ressentiment jeens die self en die koloniale meester gedy.<\/p>\n
Ressentiment, waaroor Nietzsche so helder geskryf het, is nie beperk tot onvergenoegdheid en naywer jeens \u2018n heersersklas, \u2018n koloniale owerheid of gewaande verdrukker nie. Bowenal vertaal ressentiment in \u2018n selfontevredenheid, skuldgevoelens en \u2018n versteurde identiteit. Andr\u00e9 P. Brink se verbysterende uitspraak in die dokument\u00eare film, Andr\u00e9 Brink die Afrikaan, naamlik dat \u201cmy mense verdien om te verdwyn\u201d is tipies hiervan.<\/p>\n
Al waarvoor ons kan hoop, is dat daar uit die goedkoop liefdesverhale en stories oor vampiere en zombies wat mense deesdae op Amazon.com selfpubliseer, \u2018n nuwe Afrikaanse letterkunde mag verrys wat ons ten minste van ressentiment kan bevry.<\/p>\n
Vir die ernstige skrywer bly daar \u2018n vorm van solipsisme oor, di\u00e9 van vir jouself te skryf. Nie net kan hy daardeur die soort buite-die-handel-ideaal van suiwer moderniteit bereik nie, maar sodoende dalk ook \u2018n nuwe begin pleeg.<\/p>\n