![](\"http:\/\/afrikaansenuus.co.za\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/roodt_fbfoto.jpg\")
Toespraak gelewer by die jaarvergadering van die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans, Pretoria, 12 Mei 2012.<\/h5>\nToespraak gelewer by die jaarvergadering van die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans, Pretoria, 12 Mei 2012.<\/h5>\nBaie dankie vir die uitnodiging om vandag enkele gedagtes met die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans te deel. Ons voel almal hartstogtelik oor Afrikaans, ons unieke Wes-Europese taal wat in Afrika wortel geskiet het. In weerwil van dekade lange diskriminasie en onregverdige mededinging van Engels, in sowel die negentiende eeu as meer onlangs in die sogenaamde \u201cnuwe Suid-Afrika\u201d, verseg Afrikaans om somaar te verdwyn.<\/p>\n
Ons mag egter nie op ons louere rus nie, want die aanslag teen Afrikaans is feller as ooit. Vroe\u00ebr vanjaar was ek stom van verbasing toe ek op 16 Maart verneem het dat sowel die SAUK as \u2018n groep taalkundiges in die Wes-Kaap beplan om Afrikaans sogenaamd \u201cte herstandaardiseer\u201d omdat dit glo die eerste keer verkeerd gedoen is. Met ander woorde, die nasionale uitsaaier beplan \u2018n aanval op Standaardafrikaans.<\/p>\n
Hoewel daar oor die afgelope tien, vyftien jaar dikwels na \u201cdie taaldebat\u201d verwys is, word daar eintlik gans te min oor Afrikaans en oor taal in die algemeen in Suid-Afrika gedink. Taal raak elke faset van menslike bestaan; selfs Josef Stalin van die ou Sowjetunie het dit besef toe hy ges\u00ea het: \u201cSynde regstreeks verbind met denke, registreer taal en bring onder woorde, en deur woorde wat in sinne saamgestel is, die gevolge van die denkproses en prestasies van menslike kognitiewe aktiwiteit. Dus maak taal die uitwisseling van gedagtes in die menslike samelewing moontlik.\u201d<\/p>\n
Nou mag u dit vreemd vind dat ek sommer met die intrapslag uit Josef Stalin, die beroemde of selfs berugter Russiese kommunis, se opstel \u201cDie marxisme en taalkundige probleme\u201d aanhaal, maar dis nie om dowe neute nie. Myns insiens is daar vandag twee probleme wat Afrikaans in die gesig staar: die aanval op die standaardtaal, asook \u2018n verwante mistasting oor die Afrikaanse taalkunde.<\/p>\n
Albei hierdie aanvalle op Afrikaans, di\u00e9 op die standaardtaal, maar ook die wanopvatting van Afrikaans as een of ander vorm van kreools wat deur taalvermenging tot stand gekom het, kan toegeskryf word aan die revolusie wat ons in Suid-Afrika beleef. Die huidige bewind roem hom daarop dat hy besig is met \u2018n grootskaalse transformasie van ons land wat as die \u201cnasionale demokratiese revolusie\u201d bekendstaan.<\/p>\n
Vandaar dus my beginpunt, by die Russiese revolusie en die woorde van een van die groot Russiese revolusion\u00eare leiers, Josef Stalin, wat dertig jaar lank – langer as enige ander leier in die ou Sowjetunie – geregeer het. Stalin, gee dit hom toe, het hom uitgespreek t\u00e9\u00e9n die oorywerige marxistiese taalkundiges van sy tyd wat selfs Russies aan die kommunistiese revolusie wou onderwerp. Volgens hierdie taalkundiges, waaronder kameraad Nicholas Marr, sou daar uiteindelik slegs een w\u00eareldtaal wees wat proletari\u00ebrs van alle lande sou herenig.<\/p>\n
In die uiters radikale aanslag op die Afrikaanse standaardtaal wat tans beplan word, herken ons heelwat van die fanatieke ywer van Sowjet-revolusion\u00eare, wat deur Stalin in sy beroemde bydrae oor die taalkunde betig is. Marr het geglo dat daar iets soos \u201cJafetiese tale\u201d was wat deur Noag se derde seun, Jafet, nagelaat is. Indien die Semitiese tale na Sem vernoem kon word, en die Gamitiese tale na Gam, het Marr gemeen dat die Kaukasiese tale, asook Baskies, na Jafet teruggespoor kon word. Hy was verder van mening dat dieselfde marxistiese proses waardeur lande en die w\u00eareld deur klassestryd verenig kon word, sou veroorsaak dat alle tale uiteindelik in een w\u00eareldtaal verenig. Terloops was Marr nie van Russiese afkoms nie, maar \u2018n Skot wat in Rusland grootgeword en die revolusie met godsdienstige drif omhels het.<\/p>\n
Daar is twee aspekte van die huidige taalsituasie wat parallelle met die ou Sowjetunie toon: die byna groteske behoefte aan, en aandrang, op \u201ceenheid\u201d waardeur etniese en talige verdeeldheid oorkom moet word, asook die manipulering van die taalkunde vir politieke doeleindes. Dit is laasgenoemde element wat ek \u201ctaalkundige Lisenko\u00efsme\u201d noem.<\/p>\n
In die Gerwel-verslag oor Afrikaanse universiteite van ongeveer \u2018n dekade gelede, het prof. Jakes Gerwel vermeld dat Engels \u2018n sogenaamde \u201cbindingstaal\u201d is en daarom geskik is om die revolusion\u00eare oogmerk van \u2018n verenigde nasie te bevorder. Gerwel is self \u2018n marxis en heg daarom dieselfde ho\u00eb waarde aan supranasionale eenheid, sowel in Suid-Afrika as in die w\u00eareld. Blykbaar het hy in in 1989 in trane uitgebars toe hy op televisie aanskou het hoe die Berlynse muur afgebreek word, wel wetende dat dit die einde van Oos-Europese sosialisme en kommunisme ingelui het. Daardie taalkundige en etniese verskeidenheid wat \u2018n veelvolkige of multi-etniese staat soos Suid-Afrika kenmerk, word deur plaaslike kommuniste as ongewens en \u2018n \u201coorblyfsel uit die pre-revolusion\u00eare verlede wat oorkom moet word\u201d, gesien.<\/p>\n
Waarskynlik is daar min Afrikaners wat van Lisenko\u00efsme bewus is. Toe ek \u2018n internetsoektog na die woord in Afrikaans loods, kom ek sowaar op een van my eie briewe af wat ek in Februarie 2005 aan Beeld gerig het. Of die brief destyds in die koerant gepubliseer is, weet ek nie; wel is dit op PRAAG se Yahoogroups-poslys uitgestuur. In Augustus van dieselfde jaar het ek \u2018n referaat by die Akademie vir Wetenskap en Kuns se jaarvergadering gelewer waarin ek weereens na Lisenko\u00efsme verwys het. Die definisie wat ek daar van Lisenko\u00efsme gegee het, lyk vir my steeds so goed soos enige ander en daarom herhaal ek dit hier:<\/p>\n
\u201c[Lisenko\u00efsme] verteenwoordig naamlik ‘n ideologie wat wetenskapsbeoefening ondergeskik stel aan maatskaplike doelwitte soos gelykheid of die oorheersing van ‘n bepaalde politieke filosofie soos kommunisme of Afrika-bevryding.\u201d<\/p>\n
Wie was Lisenko? Vir diegene wat nie weet nie, verwys ek kortliks na hom. In Frankryk, die VSA en elders is daar al etlike boeke oor Trofim Lisenko geskryf. Die kritiek op Lisenko is feitlik universeel, want selfs die marxistiese filosowe soos Etienne Balibar het sy vorm van kommunistiese dwangbuis vir die wetenskap verwerp. Omdat Suid-Afrika egter daartoe verdoem is om die foute van die Sowjetunie te herhaal, beleef ons veral oor die afgelope tien jaar reeds taalkundige Lisenko\u00efsme of iets soortgelyks aan Nicholas Marr se Jafetiese taalteorie in ons land: Engels as \u201cbindingstaal\u201d en taal van \u201cnasiebou\u201d.<\/p>\n
Lisenko was van boerse afkoms, maar het onder Stalin \u2018n vername landbouwetenskaplike geword wat die tradisionele genetika van Mendel verwerp het. Hy het geglo dat plante en veral sade deur kruisteling en temperatuurveranderinge verbeter kon word. Hy was veral geesdriftig oor \u2018n ander Russiese plantkundige, Iwan Wladimirowitsj Mitsjoerin se eksperimente met kruisteling. As gevolg van die rampspoedige eksperimente met die Russiese weergawe van grondhervorming en kollektiewe landbou in die twintigerjare, met gepaardgaande hongersnode en volslae ontnugtering aan die kant van die Russiese kleinboere, is Lisenko se pseudowetenskaplike teorie\u00eb as \u2018n wonderoplossing aangegryp. Uiteindelik is hy deur Stalin tot hoof van die Sowjet-akademie vir Landbouwetenskappe bevorder. Lisenko het onmiddellik begin om die sogenaamd \u201cskadelike idees\u201d van plantkundiges en landbouwetenskaplikes, wat op die ortodokse wetenskap gegrond was, met wortel en tak uit te roei.<\/p>\n
Sommige skrywers hou Lisenko verantwoordelik vir die vervolging en selfs sluipmoorde op verskeie wetenskaplikes. Daarom het Lisenko se naam dwarsdeur die w\u00eareld sinoniem met pseudowetenskap en \u2018n soort intellektuele terreur geword.<\/p>\n
Vandag in Suid-Afrika beleef ons natuurlik die linkse revolusie in al sy glorie, nes in Rusland tydens die 1930s. Sommige idees word as \u201cskadelik\u201d of \u201cgevaarlik\u201d gesien. Terwyl moord en doodslag hoogty vier en amper soos verkeersknope of slegte weersomstandighede as \u2018n blote lastigheid aanvaar word, word daar ywerig jag gemaak op verkeerde taalgebruik, rassistiese woorde, oorblyfsels van \u201capartheidsdenke\u201d, en dergelike meer.<\/p>\n
Soos Gerwel reeds te kenne gegee het met sy stelling dat Engels die \u201cbindingstaal\u201d van Suid-Afrika is, is Afrikaans nie eintlik vir die revolusie aanvaarbaar nie. Daarom moet Afrikaans sogenaamd \u201cgetransformeer\u201d word, soos trouens, die totale Suid-Afrikaanse maatskappy: sy ekonomie, landbou, w\u00eareldbeskouing, letterkunde, geskiedenis en so meer.<\/p>\n
Hierdie transformasie van Afrikaans moet sowel sinchronies as diachronies geskied. Die huidige vorm van die taal wat geskryf en gepraat word, is vir die revolusion\u00eare nie aanvaarbaar nie, synde geskoei op wat hulle die \u201cblanke norm\u201d noem, en moet daarom weg. Dit is ook wat die deelnemers aan RSG se \u201cPraat saam\u201d-debat op 16 Maart 2012 ges\u00ea het. In die idioom van Lisenko en Mitsjoerin, moet Afrikaans as\u2019t ware deur \u201ckruisteling\u201d met ander tale, veral natuurlik Engels, \u201cverbeter\u201d of \u201creggemaak\u201d word. Ook wat uitspraak betref, is die standaardtaal reeds grotendeels op die radio en TV afgeskaf en word die mees groteske uitsprake van Afrikaanse woorde, met kolossale aanvaarding van Engelse fonologie, as die nuwe norm voorgehou.<\/p>\n
Die verwoesting van ons standaardtaal word as \u2018n edele onderdeel van die revolusion\u00eare projek gesien. Die sentralistiese beheer wat die staat oor veral die uitsaaiwese behou, verseker dat hierdie proses met redelike gemak aan ons opgedring word. Afrikaners het so lamsakkig geword dat hulle blykbaar dit alles gelate aanvaar. Noem hierdie omvorming van die standaardtaal sinchroniese Lisenko\u00efsme.<\/p>\n
As dit egter by die geskiedenis van Afrikaans kom, het die revolusion\u00eare nogal \u2018n probleem. Sedert die negentiende eeu en die Eerste Afrikaanse Taalbeweging, is die geskiedenis van Afrikaans redelik goed gedokumenteer, vanaf die eerste afwykings van Algemeen Beskaafde Nederlands, tot die aantal teorie\u00eb rondom die ontstaan van Afrikaans wat in die eerste helfte van die twintigste eeu gewoed het.<\/p>\n
Een van die beste oorsigte oor ons historiese taalkunde bly prof. Edith Raidt se boek Afrikaans en sy Europese verlede<\/em>. Die titel s\u00ea eintlik reeds alles: Afrikaans is \u2018n Wes-Germaanse dialek wat uit sewentiende-eeuse Nederlands onstaan het en in die laat negentiende en vroe\u00eb twintigste eeue tydens \u2018n soort spelhervorming gestandaardiseer is. Tydens die twintigste eeu het ons daardie merkwaardige opbloei van die Afrikaanse standaardtaal beleef waarsonder Suid-Afrika se opvoedkundige, wetenskaplike, tegnologiese, juridiese en administratiewe vooruitgang haas onmoontlik sou gewees het. Die aantal mense wat in Suid-Afrika Engels as moedertaal praat, was eenvoudig te min om dieselfde te vermag het. As ons na die res van Afrika suid van die Sahara kyk, waar Engels in Oos- en Suider-Afrika byna uitsluitlik as taal van die administrasie en van onderwys gebruik word, dan het geen soortgelyke ontwikkeling daar plaasgevind nie. In \u2018n wesentlike sin het die sogenaamde \u201cEngelssprekende\u201d lande van Afrika kolonies gebly wat op allerlei maniere – hetsy kultureel, hetsy finansieel – hul afhanklikheid van Brittanje behou het. Daar is by my ook bepaalde vrae oor die patriotisme, of gebrek daaraan, van ons Engelssprekende landgenote, iets wat veroorsaak dat hulle meermale hul eie belang nastreef en kwalik bereid was tot die soort grootse nasionalistiese opoffering wat Afrikaners in die twintigste eeu gemaak het ten einde sowel Afrikaans as Suid-Afrika te laat ontwikkel.<\/p>\n Steeds – \u2018n mens wil byna s\u00ea, wonder bo wonder! – lewer die skole waar Standaardafrikaans as opvoedkundige medium gebruik word die room van die land se toekomstige wetenskaplikes, ingenieurs, wiskundiges, IT-deskundiges en skrywers op. Vir die revolusion\u00eare, wat deur \u2018n millenariese vernietigingsdrang begeester word, verteenwoordig dit \u2018n teenrevolusion\u00eare hebbelikheid wat so gou moontlik geneutraliseer moet word. Die huidige aanslag op Standaardafrikaans is daarom \u00f3\u00f3k \u2018n aanslag op die opleiding, kultuur en identiteit wat die standaardtaal moontlik maak. Soos wat Lisenko in die Sowjetmedia voorgestel is as die verpersoonliking van die \u201ckleinboergenie\u201d wat die burgerlike of \u201cbourgeois\u201d wetenskap met sy re\u00ebls en prosedures uitdaag, word diegene wat Afrikaans \u201cverkeerd praat\u201d of die standaardtaal in die openbaar afkraak vandag as taalkundige helde uitgebeeld.<\/p>\n Wat die aard en ontstaan van Afrikaans betref, word daar deur die media en selfs aan die universiteite onder taalkundiges, ten minste diegene wat hulle aan die regime se grille onderwerp, die mite gevestig dat ons taal eintlik \u2018n soort kreools soos die uitgestorwe Negerhollands is. Hoeveel kere oor die afgelope aantal jare het ons nie al gehoor dat Afrikaans \u201cgemaak is deur Kaapse slawe en die Khoisan\u201d nie? \u2018n Taalkundige van die Potchefstroomse universiteit het enkele jare gelede by die Voortrekkermonument verklaar dat Afrikaans \u2018n \u201cgemorstaal\u201d sou wees, waarmee hy daarop gesinspeel het dat Afrikaans eintlik \u2018n vermenging van tale sou wees. Hierdie mite word aktief bevorder, asof Afrikaans nie sy Germaanse sintaksis en woordeskat behou het, in weerwil van sy vereenvoudigde grammatika nie. Trouens, soos Raidt en ander skrywers al aangetoon het, is die aantal leenwoorde in Afrikaans vanuit Khoikhoi, die Bantoetale of Maleis-Portugees, so gering dat ons hulle op die een hand kan tel. Daarteenoor bestaan daar \u2018n hele horde Franse leenwoorde wat Afrikaans vanuit sewentiende-eeuse Nederlands behou het en wat ons nog elke dag gebruik. Die woord \u201cfontein\u201d byvoorbeeld, wat al \u2018n gemeenplaas van Afrikanerplek- of plaasbenamings geword het, soos in \u201cBloemfontein\u201d, \u201cSpringfontein\u201d, \u201cBapsfontein\u201d, ens., was oorspronklik \u2018n Franse woord. So ook \u201ckersie\u201d, \u201cmansjet\u201d, \u201csampioen\u201d, \u201cmedalje\u201d, \u201ctrofee\u201d, \u201cdebuut\u201d, \u201cdebutant\u201d, \u201ctantieme\u201d en vele ander.<\/p>\n Maar toenemend hou die revolusion\u00eare taalkundiges vol dat Afrikaans eintlik \u2018n kreoolse taal is, met die implikasie dat sy kultuurtaalstatus ook in die gedrang is. Soos prof. Anna Coetzee, nog \u2018n eertydse Wits-taalkundige en kollega van Edith Raidt, ges\u00ea het: \u201cOor geen aspek van Afrikaans is daar vir meer as \u2019n eeu lank al soveel en so polemies geskryf, as oor sy graad van kreool-heid al dan nie. Politieke ideologie word buitelands gereeld daaraan gekoppel.\u201d<\/p>\n