Brief: Die rubicon wat Afrikaans moet oorsteek

Ek het my al voorheen op Praag se welwillendheid beroep wanneer ek weens sensuur nie toegelaat word om my mening op LitNet te lug nie. Ek hoop ek kan dit hierdie keer weer doen. Op LitNet geniet politieke korrektheid voorkeur bo die bevordering van Afrikaans. Daar is bv ‘n LitNet-rubriekskrywer, Bettina Wyngaard, wat uitstekende Standaardafrikaans kan skryf, soos blyk uit sommige van haar rubrieke. Maar daar is by haar, soos ongelukkig by baie van haar etniese genote, wat Afrikaans betref nie taaltrots of taalgetrouheid nie. In sommige rubrieke gebruik sy doelbewus talle Engelse woorde om in oordrewe mate met Afrikaans te mors. Ek ervaar sulke teks as aanstootlik en vra dan dat LitNet op suiwerder Afrikaans moet aandring. Dit is die soort opmerking wat onpubliseerbaar geag word en waaraan geen gevolg gegee word nie. Polities korrek mag blankes aanstoot gegee word maar nie bruin mense nie. Blykbaar mag niemand in die voorheen benadeelde of nie-wit sektor gekritiseer of tereggewys word nie.

Aansluitend hierby is daar die koestering van Kaaps, wat myns insiens – sonder om te oordryf – tot die ondergang van Afrikaans kan lei. LitNet bevorder Kaaps met ‘n passie. Byvoorbeeld, tans word lesers aangemoedig om dele van die Bybel in Kaaps te vertaal. Instansies soos die Afrikaanse Taalraad (ATR), die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) en die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) bevorder by voorkeur Kaaps eerder as Standaardafrikaans. Ter regverdiging hiervan word aangevoer dat die meeste sprekers van Afrikaans bruin is en die toekoms van Afrikaans dus van bruin mense afhang. Polities korrek word dus voorkeur aan bruines bo blankes gegee. Maar dit is ‘n politieke keuse wat taalgewys nie sin maak nie omdat Kaaps, anders as Afrikaans, wesenlik ‘n mengeltaal met ‘n groot komponent Engelse woorde is. Kaaps is ‘n taal wat nie op Afrikaanse bene staan nie, maar op sowel Afrikaanse as (blykbaar in toenemende mate) Engelse bene. Kaaps kan nie sonder kennis van Engels verstaan word nie. In daardie sin is dit nie ‘n taal uit eie reg nie maar wesenlik ‘n mengeltaal.

My beswaar is nie gemik teen die nie-Engelse komponent van Kaaps nie. Daar is woorde, uitdrukkings en segswyses in Kaaps wat Afrikaans verryk. Maar die onkritiese koestering van Kaaps in sy geheel veroorsaak dat polities korrek geen voorbrand vir korrekte of suiwer Afrikaans gemaak word nie. Sedert 1994 het die gehalte van Afrikaans onrusbarend agteruitgegaan, by uitstek vanweë die gebruik van onnodige Engelse woorde. Onder die blankes het geradbraakte Afrikaans vastrapplek gekry omdat baie van hulle weens bv ANC-propaganda hulle selfrespek verloor het, insluitende hulle respek vir wat eie aan hulle is, soos hulle moedertaal Afrikaans. Veral ontwikkelde bruin mense het nog nooit in Afrikaanslojaliteit uitgemunt nie. Baie van hulle gee voorkeur aan Engels en in soverre hulle bereid is om Afrikaans te wees, het hulle geen werklike beswaar teen die mengeltaal Kaaps nie. Die minder ontwikkelde bruines is geneig om die voorbeeld van die bruin elite na te volg. In sowel blanke as bruin geledere het geradbraakte Afrikaans in heeltemal te veel gevalle aanvaarbaar, selfs die norm, geword.

Die genoemde Afrikaansinstansies voer nooit ‘n veldtog ter bevordering van taalsuiwerheid nie. Sodra die wenslikheid van taalsuiwerheid geopper word, word met die skynargument vorendag gekom dat geen taal suiwer is nie. Die ergste is dat geen Afrikaanstaal- of letterkundige bereid is om ‘n kruistog vir suiwer Afrikaans én teen Kaaps (in soverre dit Engels is) te voer nie. Dit behoort tog duidelik te wees dat as voorbrand vir suiwer (of nie-Engelse) Afrikaans gemaak word, sowel blankes as bruines tereggewys of gekritiseer word. In so ‘n geval word op hulle almal ‘n beroep gedoen om aan eerbare Afrikaans beslag te gee. Om suiwerder Afrikaans te bepleit, hoef dus nie as polities inkorrek beskou te word nie.

Die situasie waarin Afrikaans hom bevind, is een van die wrange vrugte van die politieke magsoorgawe in 1994. FW de Klerk se foutiewe uitgangspunt was dat hy met terroriste en kommuniste kon onderhandel sonder dat hulle geweld afsweer. Ook dat al die onderhandelaars waardes deel, bv betroubaar is. Vir De Klerk was dit belangrik om hom van sy voorvanger, PW Botha, te onderskei deur nie ‘n sekurokraat te wees nie. Hy het gevolglik die veiligheidsmagte (weermag en polisie) grootliks geneutraliseer en grensbeheer verslap. De Klerk se verwaarlosing van paraatheid het van hom ‘n aanvaarbare gespreksgenoot vir die ANC gemaak. Derduisende opgeleide terroriste het met hulle wapens die land binnegekom. Uiteindelik was De Klerk verplig om grootliks aan die vyand se eise toe te gee. Sy strategie was verkeerd en het katastrofiese gevolge gehad.

Die strategie wat sedert 1994 vir die oorlewing van Afrikaans gevolg word, is insgelyks verkeerd en het reeds katastrofiese gevolge. Alle uitdrukkinge waarin Afrikaans voorkom, bv Kaaps, word sonder meer as aanvaarbaar beskou en aangemoedig. Geen daadwerklike poging word aangewend om suiwer Afrikaans te bevorder nie. Pas het die uitsonderlike egter gebeur toe Rian Cloete, ‘n bruin mens, tot sy eer vir suiwer Afrikaans in die bres getree het. Daarenteen het die blanke Magdaleen Kruger, die hoof van RSG, tot haar oneer geredeneer dat Afrikaans nie korrek gebruik hoef te word nie; dat Afrikaans daar is om bv vermaak te verskaf (Netwerk24, 14 November). As Afrikaans al hoe meer verengels en toenemend in geradbraakte vorm voortbestaan, is dit nie meer ‘n taal uit eie reg nie en is die voortbestaan daarvan eerder ongewens as gewens. Dan is ondergang verkieslik bo oneerbare voortbestaan.

In belang van die behoud van agbare Afrikaans is daar ‘n rubicon wat oorgesteek móét word. Afrikaansinstansies, -taalkundiges en -letterkundiges sal die boodskap moet uitdra dat taalsuiwerheid nie ‘n mite is nie maar daadwerklik bevorder moet word as die voortbestaan van Afrikaans vir ons erns is. Kaaps, in soverre dit Engels is, sal as bondgenoot in hierdie oorlewingstryd ondubbelsinnig verwerp moet word. Alle Afrikaanssprekendes sal moet verenig ter bevordering van ‘n agbare taal wat so duidelik moontlik van Engels onderskeibaar is. Openlike steun vir hierdie standpunt van instansies en individue word ingewag.

Uiteindelik kom ek by die aanleiding vir my skrywe. Op 8 November is Tom McLachlan se verdienstelike artikel, “Oor Afrikaans en sy veelbesproke voortbestaan,” op LitNet gepubliseer. Op dieselfde dag het ek op ‘n myns insiens omsigtige manier daarop gereageer. Na verloop van ‘n week is dit duidelik dat LitNet my mening as onpubliseerbaar beskou. My uitsluitlike oogmerk is om die heil van Afrikaans te bevorder. Vir my is dit duidelik dat LitNet, wat tog seker veronderstel is om Afrikaans te bevorder, ten minste in hierdie geval weens sy voorkeur vir die euwel van politieke korrektheid die ondergang van Afrikaans aanhelp. In die res van hierdie brief word my gewraakte skrywe aan LitNet woordeliks en volledig aangehaal.

“Tom McLachlan is een van die min Afrikaanstaalkundiges wat dikwels in die openbaar vir Afrikaans in die bres tree. Daarvoor het ek groot waardering. Tereg ondersteun hy Standaardafrikaans as dié variëteit waarmee Afrikaans sy toekoms ten beste kan verseker. Ook dat Standaardafrikaans so suiwer moontlik gehou moet word. By uitstek moet Engelse invloed vermy word. Alle variëteite is glo taalkundig gelykwaardig. Dit is ‘n standpunt wat geen spreker aanstoot gee nie. McLachlan vermy ook die sogenaamde eienaarskapkwessie, bv watter groep of individue die grootste bydrae tot Afrikaans gelewer het. Politiek, bv die rol van nasionalisme in Afrikaans, word ook gesystap. Taallojaliteit of (soos Jaap Steyn sê) taalgetrouheid, taaltrots en die selfrespek van sprekers speel ‘n belangrike rol in die behoud van ‘n taal.

“Die tema van hierdie artikel is die voortbestaan van Afrikaans. Suiwer taalkundig en ook na aanleiding van McLachlan se ondersteuning van ‘n (sover moontlik) nie-Engelse Standaardafrikaans durf ons nie toelaat dat die toekoms van Afrikaans van die mengeltaal Kaaps afhang nie. Afrikaans het ‘n toekoms as ‘n taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is slegs as uitdruklik teen verkaapsing gewaarsku word. Demografies dra Kaaps die kiem van die ondergang van ‘n Afrikaans wat duidelik van Engels onderskeibaar is in hom om. Die potensieel fatale fout wat sommige Afrikaanstaalkundiges en party Afrikaansinstansies die afgelope twee dekades polities byderwets begaan, is om enersyds die netelige kwessie van Kaaps te vermy (soos in hierdie artikel) of andersyds (en erger) Kaaps te beskou as ‘n variëteit wat help om die voortbestaan van Afrikaans te verseker. Hein Willemse gee duidelikheid oor wat die resultaat kan/gaan wees: “Die bruisende toekoms van Afrikaans … reeds in ons veeltalige stedelike strate soos dié van Kaapstad en sy townships vorm aanneem” (Kaaps in fokus, p 75).

“Diegene vir wie die oorlewing van Afrikaans erns is, sal vir Standaardafrikaans en teen Kaaps kant moet kies en daadwerklik ‘n veldtog vir taalsuiwerheid moet begin voer. Elke Sondagoggend word op RSG beweer: “Dit maak nie saak hoe jou Afrikaans klink nie.” Dit maak saak. Dit is van deurslaggewende belang. Afrikaans moet so suiwer moontlik gepraat en geskryf word anders is sy oorlewing nie die moeite werd nie en is sy verswelging deur Engels onvermydelik.”

— Johannes Comestor

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.