Suidpunt: Moet ons wérklik geld skenk aan groot Afrikaanse kultuurorganisasies?

Ek gaan nou baie eerlik wees: ek het nog nooit aan groot kultuurorganisasies geld geskenk nie. Ek vermoed kultuurorganisasies het ‘n ingeboude kodering om met verloop van jare van binne verrot of uitgehol te raak.

Laat ons gou eers kyk na die nut van kultuurorganisasies.

Kom ons skep ‘n denkbeeldige een.

Aanvanklik het jy die taalnood. Werklike nood op kultuurvlak. Die nood kan die gebrek aan skoolboeke of leerboeke wees, ‘n geldgebrek onder diegene wat nie na ‘n Afrikaanse universiteit of college toe kan gaan nie (soos spoorwegwerkers se kinders, byvoorbeeld), die tekort aan vakwoordeboeke, tweetalige woordeboeke, ensiklopedies, m.a.w. die tekort aan opvoedkundige leesstof in Afrikaans.

Een enkele mens kan nie al hierdie probleme oplos nie. Veral nie in die era voor die rekenaar en Internet nie. Maar ‘n sentjie hier en ‘n sentjie daar maak klaar ‘n paar Rand. Of pennies word Ponde, watter tydperk in Suid-Afrika jy sou verkies. Hierdie geld word opgepot, verdien groot rente in die bank, sodat meer arbeid verrig kan word. Alles om die doel van die organisasie te bereik, naamlik om die nood nie op anglisistiese wyse “aan te spreek” nie, maar te verlig.

Miskien spring ek nou te vervaard ‘n paar dekades vorentoe, maar geleidelik begin die organisasie (waarskynlik nuwe bestuur) die oorspronklike doel mis te kyk, veral indien die staat sekere funksies begin oorneem het in die 1970’s en 1980’s. Aangesien die nood verlig word (maar die advertensie steeds nie stop oor die groot taalnood nie), is daar meer geld beskikbaar in die trommeltjie. En, waarom nie ons skenkers bietjie beloon nie?

Ek hoef nie verder te skryf wat gebeur in so ‘n organisasie nie. Die leser weet tien teen een reeds: enige organisasie waar geld betrokke is kan ontaard in ‘n onderneming wat genadeloos “winsgedrewe” is. Selfs al verander die regering, al keer die nood terug in die 1990’s. Hoe meer geld inkom, hoe meer geld gaan na die sakke in die topbestuur (indien die organisasie minder filantropies is) of meer werknemers word aangestel (“kyk net hoeveel beteken ons vir die gemeenskap!”). Met die geld word in die toekoms belê: grond word gekoop, geboue skiet hemelwaarts op, eiendom word uitverhuur, winkelsentrums word geopen, belasting word weggewerk (om steeds die indruk te skep van ‘n niewinsgewende organisasie). Glanstydskrifte beland in die lede se posbusse wat spog met die nuutste kultuuraktiwiteite van resitasies, drama, debatte, speletjiesaande, ens. om meer mense van alle kleure en geure te betrek en te verwelkom (“kyk net hoe inklusief is ons!”) en ja, nog (grond)ontwikkelings op die stapeltjie. Pryse word links en regs aan die gewildste skrywers met die meeste boekeverkope uitgedeel (hoewel die uitgewers dit eintlik behoort te doen!).

Ja-nee, daar is beslis lewe in die brouery. Die lesers knip nie ‘n enkele oog nie, maar betaal steeds die ledegeld – “ten minste bevorder ons Afrikaans.” Maar nou raak dit skielik ook geregverdig om die vakansieoord “op te gradeer” – “want die infrastruktuur moet ook ontwikkel, Afrikaans moet with-it wees; ons lede verwag net die beste gehalte”. Niemand vra meer waarom daar ‘n vakansieoord in die eerste plek moet wees nie. Dit het eenvoudig tradisie geword. Soveel bemaakte testamentgeldjies gly met die waterwurm na benede…

My logika het nog nie sover ontwikkel om in te sien hoe byvoorbeeld Afrikaanse vakansieoorde of feeste Afrikaans in murg en been kan red nie. Al wat ek sien is werkskepping vir nie-taal-en-kultuurverwante sake, oftewel ‘n baie oppervlakkige benadering. ‘n Mens pak mos die bul by die horings, jy wag nie soos ‘n blommetjie dag en nag “in die hoop dat” ‘n skoenlapper eendag op jou kom land nie. Ek bedoel, toe Nehemia se ouens die mure van Jerusalem begin herbou en uitbou het, het hulle beslis nie dryf-dryf op ‘n pienk opblaasmatrassie (lilo) dit gedoen nie. Ook nie by retoriek vasgesteek nie. Op dieselfde wyse kan jy nie Afrikaans dryf-dryf of praat-praat ontwikkel en uitbou nie.

As ons teruggaan na die oorspronklike doel, die oorspronklike taalnood, dan vra jy immers die volgende hoofvrae:

  1. Waarmee sukkel Afrikaanse leerlinge op skool en Afrikaanse studente op universiteit? Wat jaar in en jaar uit oor en oor ‘n probleem is, waar jy slegs een Wiki-artikel hoef te begin wat vir ewig al die ellende en vrae kan stopsit? En altyd toeganklik kan wees? Goed, hierdie artikel X is klaar, wat is volgende vir artikel Y?
  2. Watter uitgebreide woordelyste en voorbeeldelyste verlang die leerlinge moet gratis beskikbaar en maklik toeganklik wees in Afrikaans? (Byvoorbeeld intensiewe vorme, homonieme, homofone, sinonieme, antonieme, paronieme, pleonasmes…). Is hierdie lyste volledig?
  3. Watter ander inligting moet die leerlinge en studente op hul vingerpunte gratis beskikbaar hê in Afrikaans?
  4. Watter vakwoordeboeke kort ons of moet dadelik hersien word?
  5. Watter ou tweetalige woordeboeke (buiten Engels) moet binnekort hersien word?
  6. Is daar enige taalskole beskikbaar vir buitelandse of binnelandse studente wat in Afrikaans belang sou stel? Wat ‘n geldige A1 tot C2-sertifikaat deur middel van ‘n streng keuringsproses kan uitreik? Is daar ‘n volledige taalboek beskikbaar wat elke donker hoekie en gaatjie van die Afrikaanse taal dek? Is dit reeds 10 000 bladsye lank? Is dit vryelik op die internet beskikbaar? Beleef hy sy 7de uitgawe? Word die taalveranderings aangetoon in ‘n voetnota?
  7. Watter goeie, ou werke (ensiklopedies, geskiedenisboeke, dagboeke in die Kaapse openbare argief, resepteboeke, opstelle, geneeskundeboeke, akademiese werke) waarvan die kopiereg verval het (indien die outeur 50 jaar reeds oorlede is), kan ons solank op die internet oplaai (soos Archive.org, Project Gutenberg, Wikisource, selfs dbnl.org) sodat die publiek ten minste ‘n bietjie hulself kan help en bemagtig?
  8. Hoe kan ons beter en nugter lesers kweek (lees: mense aanmoedig om byvoorbeeld by Goodreads of selfs Amazon.com of PRAAG knap resensies te lewer / krities en logies oor literêre werke na te dink?) sodat die Afrikaanse leserspubliek oor die algemeen kan verbeter?
  9. Hoe kan ons meer druk uitoefen om Afrikaanse onderskrifte in die rolprentbedryf te kry vir swaar horendes? Verder — spelling is slegs gewoonte: hoe meer mens woorde sien en skryf, hoe meer sal jy op die korrekte wyse natuurlik skryf. Dit het alles te make met blootstelling. Kan ons miskien solank met Afrikaanse onderskrifte begin eksperimenteer by Youtubevideo’s?
  10. Ons weet vertalers word swak betaal. Watter buitelandse boeke kan ons aanbeveel en die vertaler mildelik daarvoor vergoed?
  11. Hoe kan ons meer druk op tegnologiemaatskappye plaas om “tol” op wasmasjiene aan te bring naas “spin”, soos dit wel in die verlede was? Hoe kan ons ‘n vasberade kanniedood soos Dr. H.J. Terblanche bystaan (daar word beweer hy het doelbewus padpredikante wat slegs in Engels was verontagsaam – sodat Afrikaans aangebring kon word).
  12. Hoe kan ons ‘n volledige chronologiese lys van vertalings in en uit Afrikaans opstel?
  13. Hoe kan ons Afrikaans as wetenskapstaal bevorder in vaktydskrifte?
  14. Is daar enige ander Afrikaanse medium wat hersiening of bywerking nodig het?

Kyk, ek wil nou nie die Afrikaanse megakultuurorganisasies in die gesig vat nie, maar met die hedendaagse ekonomiese resessie kan ek my geld baie beter bestee. Die speeltyd is verby. Die rasionaliste soek resultate.

Wat ek in Afrikaans dus wil hê of lees, probeer ek self verwesenlik – anders gaan jy jare wag voor iets gebeur. AS JY IETS GEDOEN WIL KRY, EN WIL SEKER MAAK DIT GEBEUR WEL, DOEN DIT SELF. Bogenoemde 14 hoofvrae is maar van die enkele behoeftes in Afrikaans waaraan ek kon dink. Elkeen van ons het ander taalbehoeftes. Die drie kodewoorde bly egter meestal dieselfde: “toeganklik”, “deeglik” en “gratis”.

Juis daarom stel ek voor ons energie en aandag (met natuurlik ons veiligheid in die werklike lewe ook ingereken) word na die Internet kanaliseer, met aflaaibare rugsteunkopieë indien ‘n nasionale infrastruktuurramp ons tref. So het Wikipedia byvoorbeeld Kiwix.org waar bykans die meeste tale se weergawes afgelaai kan word, insluitend Afrikaans. Jy berg die lêer op ‘n los hardeskyf en vergeet daarvan in die bedkassie tot jy dit die dag nodig kry. Al jou arbeid gaan dus nie verlore nie.

Jy kan steeds jou R1 000,00 tot R10 000,00 jaargeld betaal en steeds in die lang reënerige tou wag op ‘n plekkie in die eksklusiewe presidentsuite (met jillende dronk bure oorkant); of jy kan ‘n horingou 500-bladsyboek waarvan jy hou teen R5,00 in die openbare biblioteek gaan koop, deurlees, deurwerk en self aan die werk spring.

Dit is veral interessant hoeveel mense jou belangstellings deel. Die geesdrif is eweneens aansteeklik. En jy voel elke sent werd wat jy op jou filantropiese self bestee het. Selfs al sou jy nie al jou drome of behoeftes in Afrikaans kon bewaarheid nie, is jy nie soos die res wat vir iets of iemand morrend kwaad is nie. Jy voel nie ingedoen nie. Jy het immers jou beste probeer om Afrikaans uit te bou.

Moenie geld aan ‘n organisasie skenk om bome te plant nie, plant jou eie. Dan weet jy vir seker iets word werklik gedoen en jou geld op niks anders wanbestee nie.

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.