Karel Combrinck: Die edel barbaar

‘n Eeue oue twisgeskil tussen filosowe, politici, sielkundiges en opvoedkundiges is dié rondom die vraag of die mens die produk is van ingebore, oorerflike faktore (nature in Engels) of van omgewingsfaktore waaronder veral sy opvoeding (nurture).

Hierdie gesprek het veral gedurende die sewentiende eeu skerp in fokus gekom met die magistrale debat tussen die Franse filosoof René Descartes en die Engelse filosoof John locke. Ietwat vereenvoudig, kom Descartes se betoog neer op die siening dat die mens gebore word met ‘n godgegewe natuur wat sy talente, intelligensie en gedrag in die algemeen bepaal. Daarenteen gebruik John Locke die begrip Tabula Rasa – oftewel, skoon bladsy – wat beteken dat menslike eienskappe, talent en intelligensie, alles wat hy is en weet, aangeleer word.

Hierdie uiteenlopende standpunte kom tot vandag teen mekaar te staan en selfs die moderne wetenskap het die saak nog nie finaal na die een of ander kant uitgemaak nie. Die moderne siening van sielkundiges, ens. is dat die eienskappe van ‘n bepaalde mens waarskynlik die resultaat is van beide ingebore faktore en omgewingsfaktore gesamentlik en dat albei ‘n ongeveer gelyke rol speel om sy geestelike en liggaamlike eienskappe te bepaal. ‘n Kompromie dus en soos alle kompromieë bevredig dit niemand heeltemal nie.

‘n Eksentrieke variasie op die tema is die hoogs idealistiese standpunt van die Frans-Switserse skrywer, Jean-Jacques Rousseau, dat alle mense goed en gelyk gebore word, maar deur die samelewing sleg gemaak word, ‘n doktrine wat die politieke en ideologiese gesprek oor die afgelope 250 jaar reeds vergiftig. Kragtens ‘n soort verwronge logika glo Rousseau wel in ‘n bepalende rol vir oorerflikheid, maar hy glo dat oorerflikheid bepaal dat almal van geboorte goed en gelyk is. Ironies genoeg erken Rousseau tog ook dat die edel barbaar, hoewel goed gebore, deur opvoeding beter gemaak kan word. “Maak die landsburger ‘n goeie mens deur opvoeding en alles sal daaruit voortspruit,” was sy leuse, wat natuurlik reëlreg teenstrydig is met sy siening dat almal reeds goed gebore word.

Jean-Jacques Rousseau het ‘n reusagtige invloed uitgeoefen op politieke denke oor die eeue. Die ideologie van gelykheid wat vandag tot versadiging toe aan ons opgedring word, is grootliks aan hom toe te skryf en die denkbeelde wat uitgeloop het op die Franse rewolusie, die marxisme en die politieke en ekonomiese stelsel wat in die Sowjetunie gegeld het, is ook reëlreg van hom afkomstig. Dit alles te danke of te wyte daaraan dat hy self haas geen formele opvoeding gehad het nie.

Dit is moeilik uit te maak wie of wat Rousseau presies met die uitdrukking “edel barbaar” in gedagte gehad het. ‘n Gekultiveerde, beskaafde Europeër kon dit tog nie wees nie. Duidelik is dat hy die een of ander soort primitiewe menslike wese in gedagte gehad het en daar kan kwalik weggekom word van die agterdog dat die menslike wese wat hy bedoel het, swart was. In elk geval is dit onwaarskynlik dat Rousseau ooit ‘n swarte in sy lewe gesien het en die “edel barbaar” waarvan hy praat, is noodwendig ‘n soort geïdealiseerde abstraksie wat met die werklikheid weinig te make het.

Die ideologiese verskille in die wêreld van vandag hang uitdruklik of by implikasie nou saam met die wyse waarop met die begrippe oorerflik en aangeleer omgegaan word. So sal konserwatiewes oorwegend die siening huldig dat aangebore en oorerflike faktore die dominante rol speel in die bepaling van ‘n mens se persoonlikheidseienskappe, terwyl liberale weer meesal die siening handhaaf dat omgewingsfaktore, waaronder veral opvoeding, deurslaggewend is.

Vir die moderne liberalisme is die edel barbaar wel deeglik swart en alles moet daarop gerig word om deur “gelyke” opvoeding van hom ‘n sukses te maak. Waarom dit nodig is om ‘n spesiale poging aan te wend om die swarte te bevorder, word meesal nie gesê nie. Waarskynlik word die spesiale poging nodig gemaak deur die feit dat hulle op die een of ander manier deur wittes “benadeel” is. Die verklaring vir die agterstand van swartes is dus nie hulle eie, aangebore natuur nie, maar die verantwoordelikheid van wittes wat hulle “onderdruk” het. Vir die moderne liberalis is alles wat swart is noodwendig edel.

Die liberale siening, as ons dit gerieflikheidshalwe so kan noem, gaan so ver om aan te voer dat ‘n mens van ‘n persoon wat met ‘n beperkte intellektuele vermoë gebore is, of wat van geboorte misdadige tendense openbaar, ‘n intellektueel ontwikkelde of ‘n wetsgehoorsame en nuttige burger kan maak bloot deur aan hom “gelyke geleenthede” te gee om hom te ontwikkel. Dit lê ook ten gronde van die siening dat ‘n mens van ‘n swarte ‘n soorte witte met ‘n swart vel kan maak deur hom in ‘n “goeie” (wit) skool te laat opvoed. Al wat in sy pad staan om ‘n voortreflike ingenieur, kernfisikus of neurosjirurg te word, is ‘n “gelyke geleentheid”. Daar word natuurlik veronderstel dat die sg gelyke opvoeding deur iemand anders verskaf moet word aangesien sy eie kultuur nie daarvoor voorsiening maak nie.

Miskien is die beste middel wat ons het om te kan beslis oor die korrektheid van die bogenoemde uiteenlopende sienswyses bloot ons eie gesonde verstand en objektiewe waarneming van die wêreld rondom ons. In Suid-Afrika het ons die afgelope maande totale wanorde, ontwrigting, en geweldpleging aan instellings van hoër opvoeding. Hier by uitstek het swart studente die geleentheid tot “gelyke” opvoeding wat dan hopelik sou uitloop op gelyke prestasie. Maar in teenstelling daarmee het ons brandstigting, vandalisme en alle vorme barbarisme, gepleeg deur mense wat nie in staat is om van die gelyke geleenthede wat hulle op ‘n skinkbord kry, gebruik te maak nie en wat hulle in hierdie atmosfeer van gevorderde studie net nie tuis voel nie. In stede daarvan om die geleentheid tot opvoeding aan te gryp, probeer hulle om die opvoeding te manipuleer om by hulle eie beperkte vermoëns en kulturele armoede aan te pas onder dekmantel van “dekolonisering”, ens. van die onderwysstelsel. Met ander woorde, hulle wil die onderwysstelsel, leerplanne en someer wysig om aan te pas by hulle aangebore vermoëns wat net nie vir ‘n sukses in ‘n intellektuele omgewing opgewasse is nie.

Uit Leon Lemmer se jongste artikel oor die botsing van beskawings van 5 Nov., kan aangehaal word die volgende hoogs gepaste opmerking in hierdie verband :

The intellectual substance of Western civilization is nothing other than the highest level of knowledge attained anywhere on earth, in virtually every aspect of every field, and if the purpose of education is to impart knowledge, then its purpose is to impart Western civilization.

As hulle dit maar kon verstaan.

Indien swartes oor die eeue weerhou is van opvoeding en verstandelike ontwikkeling, het dit met kolonisering, wat eintlik maar ‘n relatief onlangse fenomeen is, niks te make nie. Daar was tog geen universiteite in Afrika voordat daar van kolonialisme sprake was nie. Sedertdien is dosyne universiteite wel deur die “kolonialiste ” tot stand gebring. Die werklike rede vir swart agterstand is nie onderdrukking deur koloniale heersers nie, soos linksliberales hulle so knaend wysmaak, maar die feit dat hulle self nie die opvoedingsgeleenthede geskep het wat van hulle “beter mense” kon gemaak het nie en die opvoedingsgeleenthede het hulle nie geskep nie omdat hulle nie ‘n inherente behoefte daaraan het nie.

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.
  • Max

    Ons is almal horisontaal gelyk voor ons Skepper. Hy het ons elkeen uniek geskape. So vertikaal sal ons nooit gelyk wees nie al noem hulle jou n president. In die skepping orde is dit ook duidelik dat soort soek soort. So nog nooit was enige mensgemaakte vertikale gelykmakings proses soos gelyke opvoeding, transformasie ens. suksesvol nie.

    • Verkenner

      So jy dink ons is almal mekaar se naaste, maar net horisontaal en nie vertikaal nie?

      • Max

        Voor ons Skepper is ons almal sy skepsels, maar elke mens en volk is uniek. Mossies en kraaie is voels maar hulle meng en kruis nie.

        • Verkenner

          Wat het van die volgende geslagte geword Kain, Esau, Ismael, Gam ens? Selfs die Verlosser spreek in Matt. n sekere klomp farrisiers aan as adder geslag. Daar is n Godelike geslag en n satans geslag en dit kan mens sien oor die eeue heen. Die tyd sal leer wie Syne is en wie nie Syne is nie.

          • Max

            Hulle is nog almal hier.

    • eduard

      Hoekom is daar dan die uitverkiesing. Jakob, die Huis van Israel was dan die uitverkorenes. En verduidelik dat in Jesaja staan dit wel geskrywe: “And beyond the lost Israel, I will gather my elect”.

  • Karel jy slaan die spyker so mooi op sy kop daar in die laaste paragraaf, ek probeer al vir jare die antwoord uit liberale uit kry oor hoe Apartheid dan nou die Swart mense opvoedkundig onderdruk het. Die antwoord is altyd “Bantoe Onderwys” as ek dan vra wat het die voorvaders van die swartes gedoen vir die swartes voor Bantoe Onderwys word daar net uitgebei oor hoe sleg banto onderwys was en hoe dit aan die swartes gegee was om hulle dom te hou. Nie een van die intelektueele kan vir my ‘n werkbare alternatief voorstel vir daardie tyd nie.

    Ek het eens op ‘n tyd ‘n dokumenter gekyk aangaande varke en hoe vinnig mak varke terug keer na hulle historiese vorm toe as hulle in die veld gelos word. Dit laat my toe dink aan Liberia waar ‘n groot hoefeelheid Slawe van Amerika daar hervestig was, vandag kan die land egter nie ondersky word van ander noord Afrika lande as dit by opvoeding kom nie.

    Nou beskyf jy die Swart mens as die ontwykende “edel barbaar” en ek weet nie of jy dit reg het nie, meskien moet jy hulle eerder noem die makgemaakte of veredelde barbaar. Die edel barbaar kan dan aangewend word vir die wat veronderstel is om edel te wees en dan optree soos ‘n barbaar, bv die links liberaal denkende blanke mens. Slegs ‘n barbaar draai teen sy eie mense en probeer om sy eie mense se ondergang te bewerkstellig. Mense soos Piet Kopdoek en Max du Preez is tog nie edel nie en hulle optrede teenoor hulle eie mense is Barbaars.

  • Ou Transvaal

    Klassieke Karel Combrink; ek se HOOR-HOOR!!

  • Antonie Geyser

    ‘human’ of ‘humane’ is twee woorde wat by my opkom as ek hierdie artikel lees, ons en hulle is ‘human’; maar is ons almal ‘humane’? Die britte het die duitser ‘the hun’ genoem tydens ww2, dws ‘barbaar’; maar dit is n geval van ‘the pot calling the kettle black’

  • Antonie Geyser

    het n interessante ding op televisie gesien van die ‘slums’ in Rio, die mense is al honderde jare vermeng; die swartes daar het reguit hare, ook is daar baie Spanjaarde daar. Mense wat ons sal beskryf as ‘swart’ maar hulle het n bewuste gewete, het verwagtinge van die lewe, is Christene en kan nie beskryf word as ‘barbare’ nie; so hulle hele lewensuitkyk en beskaaftheid het hulle gekry deur vermenging tussen rasse en Christenskap; so hulle sal nie sommer n ou slag en braai op die spit nie, hulle weet en voel aan dit is verkeerd

    • Kalium_Chloraat

      Die probleem in die “slums” in Rio is dat hierdie spul moor en dan by die Roomse priester aflaat kry en met hul sondes vergewe weer moor en aflaat kry en so hou dit aan. So ek weet nie lekker van die gewete nie, meer dat die skrik vir die gevolge ontkoppel is deur die Roomse stelsel.

      Hoe sing Sixto Rodriquez?:
      The priest is preaching from a shallow grave
      Counts his money, then he paints you saved
      Talking ‘bout the young folks
      Young folks share the same jokes
      But they meet in older places

    • eduard

      Grace by faith alone, elect by race alone.

    • Verkenner

      Ek het nuus vir jou, jy sal hul nooit reg kan teel nie, iewers kom hul satans bloedlyn uit!

  • Mens kan begryp dat sulke akademiese en filosofiese gesprekke in die gerief van Westerse beskawings en oor dinee tafels heen gevoer kan word. In ge-isoleerde villages langs die Kongorivier en die sowat 14 000 km van sytakke het Descartes, Locke en Rousseau nooit uitgekom nie, – en ook nie die sosio-politiese omgewingsfaktore waaroor hulle geredeneer het nie. Daar, langs die Kongorivier bestaan die moordadige edel barbaar nog in al sy glorie, saam met enkele gevalle van mensvretery en ruimskootse toordery. Waarom die kerk in SA bv. net vir die Zulus wou preek maar nie vir die stamme in sentraal Afrika nie, is nog vir my onduidelik, – dit terwyl beide fisiese en geestelike Israel so roem op die Skrif se ligdraertaak aan alle nasies. Dit skyn dan moontlik dat nog die filosofiese gesprek nog die prediking al oral uitgekom het. Dit het ‘n daaglikse effek in die samelewing, ook op die klein maar vervalle Boerelaer in SA.

    • Vicky

      Hi, Joseph Conrad en Jack London het wel by sulke riviere opgevaar. Hulle is van ons ras se beste skrywers.

      • Ou Transvaal en Vicky, – juis hieruit styg my klaaglied op. Ons ras en ons Hervroming maak moontlik te veel staat op ons “uitverkiessing” en te min op ‘n geslafde en verantwoordbare rentmeesterskap taak. Hervorming 500 is ‘n gulde geleentheid vir introspeksie in die kerk en groter Chrtsen vrugte vorentoe – eerstens ter behoud tussen edel barbare en tweedens ter stigting. Vicky ek self het 31 dae spandeer op die Kongorivier tussen Kisangani en Kinshasa, en was sedertdien op vier van die sytakke met boomstomp vaartuie. “We came, we saw, we plunderd – and we faded away?” Dan verstaan ons kwansuis nou nie al die gemors rondom ons nie?

        • Vicky

          Die lus van Christene om hul geloof deur die wereld heen tussen die ander volke te gaan verpreek was dodelik vir ons ras.

          • Dankie dat jy die redelik algemene siening onder ons mense deel, Vicky. Na mening is dit belangrik. Maar kyk, ons kan darem self Volksteologie bou en die Bybel herskryf op maniere wat vir niks skrik nie, en deesdae sommer met ‘n Hebreeuse sousie ook daarby! Dit is wel so, volgens dagboeke en rekords, dat die Boere dr. David Livingstone se sendingstasie in Botswana gaan platslaan het. Maar reeds in die ou Testament is Israel gesalf tot ligdraer vir die nasies. Koning Dawid noem dit ook in die Psalms. Ons ras se skade kom na mening a.g.v. ons oormaat “uitverkiessings”-selfvertroue (en sotlike uitverkoop aan die Edomiete of te wel die geldmag) wat omgesit het in arrogansie en daarna dekadensie. Om Goeie Nuus aan al die nasies te verkondig (veronderstellende dat die verlore stamme toe al almal weer met die Nuwe Testamentiese Kerk bereik is, ook aan die Kaap, en krummels aan die hondjies gaan), en dan net weg te stap het inderdaad al baie skade vir die Westerse bekawings veroorsaak. Gelukkig kom die Groot Opdrag darem, ten spyte van ons tekortkominge, van ‘n hoger vlak van gesag as ons eie menings en eie-geregtigde gerieflikheids-interpretasies. Hoe sou dit met die Volk gegaan het as Paul Kruger nie maar ook vir sy werkers uit die Skrif voorgegaan het nie, – hoewel die familie Malema en ander rondom ons moontlik nog nie die Evangelie mooi gehoor het nie? Daar is sterk en vrugbare gemeenskappe in Afrika wat die Woord eerbiedig. Of hulle “geregtig is op redding” is ‘n oordeel en uitspraak wat my glad nie toekom nie. Dankie vir jou, – na my mening, – tersaaklike opmerking, Vicky.

          • Vicky

            Kan jy nie n paar stukke vir praag skryf nie?

    • Ou Transvaal

      Refo500 se oogmerk is om mense weer in die KERK kry ,dit herdenk menslike denke van ‘n onafgehandelde hervorming en nie ‘n soeke na betekenis in die Skrif nie , die ou foute word nie reggestel nie.

  • Kalium_Chloraat

    Die ou in die foto sal maar sukkel om klandestien te bly, die ratel van skulpe, die rinkel van armbande en die selfoon sal hom so opmerklik soos ‘n kameelperd in ‘n ysbeerkonferensie maak. As hy lêhouding-laai sal daai lip knaend in die stof wees en die potskerf in die lip sal ‘n “skiet my hier” teiken uitmaak. Voorwaar ‘n swak soldaat.

    • Ou Transvaal

      Al wat hy nog benodig is ‘n rooi rompel pakkie.

    • uitstekend. letterlik en figuurlik.

  • Suidpunt

    Ek dink dit gaan afhang hoe jy daarna kyk.

    Die Germane en “Gauls” was in die oë van die Romeine barbare – onthou net dit.

    Die “Gauls”. Hulle het ook in strooihutte gebly, ook “dolosse” gegooi. Hoewel hulle alfabetisme maar uiters prekêr was, het elkeen sy eie stamreëls en trou besonder laat. Die Kelte in Frankryk het mense-offers gebring (meestal misdadigers) wanneer daar siekte in die land geheers het, volgens ons liewe Julius Caesar. Caesar beskou hierdie praktyk as bygelowig. Die slagoffers word lewendig in ‘n kis toegemaak en verbrand. Die “Gauls” was vreeslik lief vir faksiegevegte (verdeeldheid onder die Franse volk is blykbaar geen nuutjie nie – geen wonder die Nazi’s kon so vinnig Frankryk inneem nie). ‘n Deel van die Gauls het hulle by die Germane geskaar. Die “Franse” druïde kon lees, maar het verkies om nie hierdie kennis met die gewone volk te deel nie. Hulle het in reïnkarnasie geglo. Hulle aanbid Mercurius (die skepper van die kunste), dan Apollo, dan Mars, dan Jupiter en dan Minerva. Hulle is glo ook afstammelinge van Pluto, soos die druïdes vir hulle gesê het. Kinders mag ook nie saam met die ouers loop totdat hulle oud genoeg is om wapens te dra nie. Enigiets vroeër word afkeurend betrag. By hul afsterwe word al hulle besittings saam met hulle vir die voortsetting na die hiernamaals begrawe. Maar, soos hulle beskaafd en makgeword het (nadat hulle Germaanse grondgebied oorgeneem het), kan hulle skaars weerstand teen die Germane meer bied. Sal ons hier praat van ‘n kat-samelewing?

    Die Germane het hulle egter nie met sulke stront soos druïdes, menseoffers of heilige oorgangrites opgehou nie. Hulle enigste gode is die son, maan en vuur. Niks meer nie. Hulle jag net en gaan voort met militêre opleiding. Hulle het ‘n hoë dunk van mans wat lank hul maagdelikheid behou het (dan moet ek gevlei voel!), wat sal bydra tot hul sterkheid. Niks word so “met lede ogen” aangekyk soos ‘n man wat voor 20-jarige ouderdom seks met ‘n vrou gehad het nie. Hulle is voortdurend besig om hulself te was, maar dra hoofsaaklik net bokvelletjies wat maklik wasbaar is: die res van hul lywe is kaal. Hulle steur hulle nie aan landbou nie, maar eet graag melk, kaas en vleis. Hulle was hoofsaaklik nomade (Wanderlust?). Maar dan weer, as grond aan hulle toegeken word, sal gevegte noodsaaklik uitbreek oor wie se besit dit moet wees: die swakkeres word van hul grond verjaag. Voortdurend word daar ook moeite gedoen om geldsug te verhoed, omdat hulle weet dit bring verdeeldheid onder die volk. Hulle dink egter niks daarvan om van hul buurlande te steel nie – dit is immers beter tydverdryf as om ledig te wees. As iemand vir die edelman gesê het hy sal saamgaan op hierdie ekspedisie, maar dan bly, word nooit weer vertrou nie. Hul gasvryheid is uitmuntend, en die vlugteling word so goed moontlik beskerm en versteek. Sal ons hier praat van ‘n wolwesamelewing?

    Nou verloop so 1400 jaar+. Nou kom Johann Schreyer met “Neue Ost-Indianische Reisz-Beschreibung (1681)” ( https://play.google.com/books/reader?printsec=frontcover&output=reader&id=kzXxj0FxJekC&pg=GBS.PP5 ) hierso verby en skryf oor die Hottentotte wat met slegs een testikel rondhardloop (dit was glo gedoen om hulle vinniger te laat hardloop). Sy woorde is allermins vleiend. Hulle stink (van al die diereprodukte wat aangewend word). Mense wat ongeneeslik siek is word met ‘n doringtakskuilings toegemaak sodat die sieke nie kan uitkom of enige roofdier binnekom nie. So word die persoon aan sy/haar eie lot oorgelaat. Of hulle geloof het, sal hy nie weet nie – dit lyk nie so nie.

    Wat probeer ek sê? Alle beskawings begin primitief. Dit het alles te make met WIL. Wil ek my verbeter? Wil ek ontwikkel? Wil ek die waarheid nastreef? Wil ek iets agterlaat? Wil ek die beskawing verbeter wat my gevorm het? Wil ek ‘n beter wêreld vir my kinders nalaat? Wil ek verstaan hoe die wêreld werk? Wil ek, soos in die Middeleeue, Gods weë leer ken?

  • Suidpunt

    Aai tog, ek sien my kommentaar is uitgevee. Laat ek dit dan kort en kragtig en ordentlik hou.

    Die “Gauls” en “Germane” is ook as barbare deur die Romeine beskou. Lees asseblief De Bello Gallico Boek Ses vanaf hoofstuk 11. ( http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0001%3Abook%3D6%3Achapter%3D11 )

    Dieselfde geld vir die Khoi-San soos beskou deur die Duitser Johann Schreyer in sy reisbeskrywing van 1681 ( https://play.google.com/store/books/details?id=kzXxj0FxJekC ).

    Kortom: ek dink nie biologies of die Tabula Rasa speel ‘n rol nie. Ek glo in die WIL. Die WIL om te groei, die wil om Gods weë te leer ken (wat aanleiding gegee het tot die Europese Renaissance, die alchemie, ens), die WIL om jou te verbeter, die WIL om die beskawing te verbeter waarin jy grootgeword het, die WIL om ‘n beter en makliker wêreld vir jou kinders na te laat. Dit vat lank om te eksperimenteer, maar waar daar ‘n WIL is, is daar ‘n weg.

    • Hans Onrust

      Suidpunt, toch hadden bv. de Romeinen onder bv. Caligula niet zover in de grond hoeven graven, om een stukje ‘barbarisme’ uit de vroege Bronstijd te vinden bij Nebra (Sachsen Anhalt) :