Karel Combrinck: ‘n Babelse verwarring

Die mens leef nou maar eenmaal volgens idees. So weet ons seker almal, of vermoed minstens, dat die rasbeheptheid van ons tyd ook sy oorsprong en voedingsbron in ‘n idee het.

Daar is talle oorwegings wat by hierdie verskynsel ‘n rol speel, soos die begeerte om in die mode of politiek korrek of fatsoenlik te wees, of ‘n blote gekondisioneerde Pawlof-brakhond te wees, of die behoefte om alles wat primitief en beskawingsvreemd is te omhels. Maar die vernaamste beweegrede tot rasbeheptheid op die vlak van idees is die humanisme. As ‘n mens dus die haters van die wit ras wil beveg, moet jy in die eerste plek die filosofie en ideologie beveg wat dit ten grondslag lê. Die filosofiese onderbou van antiwit haat is die humanisme. En soos ons weet, die vernaamste haters van die wit ras is die wit ras self.

Daar is seker vele mense wat meen dat humanisme ‘n ander naam vir filantropie is en dat dit die een of ander bybelse oorsprong het en as sodanig iets met naasteliefde te make het. Dis nie die geval nie.

Ons begin met ‘n kort, hopelik werkbare definisie:

Die humanisme is die verwerping van enige mag of morele gesag wat verhewe is bo die mensdom, en behels as sodanig die ontkenning van ‘n godheid ten gunste van ‘n geloof in die vooruitgang van die mens wat deur sy eie krag en inspanning bewerkstellig word.

Kortom stel die humanisme die mens dus voorop. Dit het veral met die Renaissance tot sy reg gekom toe daar teen die mag van die kerk en van die godsdiens opgestaan is en teruggegryp is na die klassieke antieke (dus voorchristelike) filosofie en kultuur. In dié opsig het die humanisme op sy tyd ‘n waardevolle rol gespeel om die mensdom van bygeloof en redelose vrees vir die onbekende te verlos. Terselfdertyd het die humanisme die oorhand verkry oor ‘n Katolieke kerk wat vir eeue lank die algemene bevolking uitgemergel en doelbewus in die duisternis van onkunde vasgeketting het tot voordeel van die adel en die prinse van die kerk. Maar soos die meeste ander menslike maaksels het die humanisme ook met die tyd ontaard, oorryp en suur geword.

Hoewel die Bybel vanselfsprekend nie ‘n humanistiese strekking het of kan hê nie, word wel in die Bybel met die humanisme as idee geworstel. Die term “humanisme” word natuurlik nie gebruik nie, maar die stryd tussen godsdiens en die humanisme is duidelik herkenbaar so vroeg soos Adam en Eva. By implikasie wou Adam en Eva, deur van die boom van kennis te eet, hulleself gelykstel aan God. In stede daarvan om hulle te onderwerp aan God se opdragte wou hulle self alwetend word en self besluit wat hulle mag doen en wat nie.

Nog ‘n oudtestamentiese voorbeeld van dieselfde verskynsel is die bou van die toring van Babel, toe die volk besluit het om ‘n toring op te rig waarvan die toppunt tot in die hemel moes strek. Weereens ‘n situasie waar die mens hom deur sy eie inspanning en vernuf tot op ‘n vlak gelyk aan God wou verhef.

In die moderne teologie het daar sedert die vroeë twintigste eeu ‘n neiging ontstaan om godsdiens en die humanisme te probeer versoen. Die gedagte was dat godsdiens in die eerste plaas daarmee gemoeid moet wees om na die mens se stoflike welvaart om te sien en sg. maatskaplike geregtigheid na te streef. Soos dikwels gesê word, het teoloë en die kerke die klem begin plaas op die horisontale dimensie van teologie, naamlik die verhouding tussen mens en mens eerder as op die verhouding van mens tot God. Aangesien ware godsdiens en ware humanisme onversoenbaar is, moes een van die twee voor die ander swig. Die een wat geswig het, was die godsdiens.

Die klem op die sosiale en politieke funksie van die teologie het veral vorm aangeneem in die Social Gospel-beweging van die vroeë twintigste eeu, hoofsaaklik in die VSA en Kanada waarvandaan dit na die res van die Westerse wêreld versprei het. Die beweging het die Christelike etiek op sosiale probleme soos ekonomiese ongelykheid en rassekonflik probeer toepas. Op meer teologiese vlak het hulle verkondig dat die Wederkoms nie sou kon plaasvind nie voordat die mensdom van sosiale ongeregtigheid ontslae geraak het.

Hierdie horisontale benadering het in ons tyd so ver gevorder dat daar vandag sprake is van teoloë en kerke wat God hoegenaamd nie meer in berekening bring nie en dat daar selfs begrippe bestaan soos ‘n ateïstiese teologie en politieke teologie.

Hoe bring dit ons dus nou by rasbeheptheid ? Op twee maniere:

Eerstens is die nuwe humanistiese teologie gerig op maatskaplike geregtigheid. Of dit nou moontlik is om maatskaplike geregtigheid te verwesenlik, is nie ter sake nie. Wat ter sake is, is dat maatskaplike geregtigheid ‘n teologiese doelstelling is wat daarop gemik is om alle mense in te sluit.

Tweedens bestaan daar die gevoel, miskien ten regte, dat die Westerse mens in groot mate sy potensiaal verwesenlik het. Die Westerse wêreld is sinoniem met die «ryk lande» van die wêreld wat op die een of ander manier iets aan die ander verskuldig is. Of daar nou inderdaad nog baie miljoene arm witmense ook is, maak hieraan nie veel verskil nie. Die wit samelewings van die Weste is nou eenmaal die rykes. Aangesien die wit samelewings van die aardbol reeds hulle ontwikkelingspotensiaal verwesenlik het, beteken dit dat die «teoloë» van die humanisme genoodsaak voel om die res van die menslike potensiaal ook tot dieselfde vlak te ontwikkel. ‘n Teologie vir wie die mens die hoogste waarde in die heelal verteenwoordig, kan nie toelaat dat ‘n groot gedeelte van die mensdom van hierdie verheerlikte status uitgesluit word nie. Vandaar bv. die obsessionele beklemtoning van ‘n begrip soos inklusiwiteit of sy teendeel eksklusiwiteit.

Daar is in hierdie proses van «insluiting» en gelykmaking ‘n duidelike utopiese element te bespeur wat ook onderliggend was aan die internasionale kommunisme. In elk geval was die proses van insluiting en gelykmaking ‘n rookskerm vir iets anders, in die geval van kommuniste om hulle magsgreep op die massas te versterk en in die geval van die Westerse samelewings om die mark en verbruikerspoel uit te brei ten einde die superrykes in staat te stel om nog groter winste te kan maak. Dit behoef ook geen besondere betoog nie om in te sien hoe hierdie denkbeelde inskakel by die internasionalisme met sy uitwissing van nasionale identiteite en grense.

In suiwer vorm is daar ‘n duidelike onderskeid tussen die humanisme en naasteliefde soos ons dit ook in die Bybel aantref. Waar die naasteliefde in die eerste plek gerig is op die verheerliking van God, is die humanisme gerig op die verheerliking van die mens. Dis wanneer hierdie twee begrippe begin deurmekaarloop dat ‘n besonder toksiese produk onstaan in die vorm van wat in Engels bekendstaan as humanitarianism. Humanitarianism is ‘n vorm van naasteliefde wat onder invloed van die humanisme, die verloopte kerk en die kommunisme ontwikkel het in ‘n gesistematiseerde ideologie van eendersheid wat meer met politiek te make het as met godsdiens.

Daar het ook in die loop van de negentiende en twintigste eeue ‘n gedagterigting ontwikkel wat hier ‘n rol speel, naamlik dat hoewel God nie meer ‘n werklikheid is nie, daar tog nog iets oorgebly het van die Christelike etiek waaraan mense kan vasklou. Dis nie die bedoeling hier om ‘n teologiese relaas te lewer nie, maar dit is nou maar eenmaal so dat die Christelike etiek sonder Christus weinig meer is as ‘n leë dop.

Die verheerliking van alles wat swart is, so kenmerkend van ons tyd, is ‘n gesamentlike brousel van die humanisme en van politieke «teologie» , ‘n brousel wat gretiglik opgeslurp word deur goedgelowige drommels in kerke wat lank gelede reeds nie meer rigting kan aandui nie omdat hulle self hulle kompas verloor het.

Beteken dit nou dat die Bybel voorskryf dat swart mense vir altyd verdruk moet word? Tog sekerlik nie. Dit beteken wel dat die verheerliking van swart mense, soos trouens van enige ander menslike wese, nie tot die vlak van ‘n godsdiens, of liewer afgodsdiens verhef mag word nie.

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.