Kosie Pretorius meen Pik Botha het mense oor SWA mislei

Die geskiedenis van Namibië van ontvoogding vanaf Duitse kolonialisme sedert 1884 na soewereine onafhanklikheid in 1990 is een van verlore kanse waarin Suid-Afrika die bal verkeerd gespeel het.

In die mees onlangse geskiedenis van hierdie multi-etniese land was JWF (Koos) Pretorius ‘n belangrike rolspeler as leier van die SWA Nasionale Party.

In sy outobiografie “Suidwes-Afrika na Namibië”(2014) verduidelik hy sy rol, mislukkings en frustrasies.

Suidwes Afrika na Namibië – ‘n politieke bosoorlog deur Koos (JWF) Pretorius. Olimpiade Uitgewers 2014.

Wie was Kosie Pretorius?

Kosie Pretorius
Kosie Pretorius

Akademies het Pretorius met BA Admissie begin, maar uiteindelik met filosofie en staatsleer aan die Vrystaatse Universiteit voortgegaan en sy MA in Staatsleer behaal.

In 1983 is hy verkies tot leier van die NP (p. 7) in Suidwes. Ook voorsitter van die uitvoerende komitee in die Blanke Wetgewende Raad. Hy was ook vir 15 jaar lid van die opposisie onder ‘n SWAPO-regering.

Politieke filosofie

Sy politieke filosofie is dan ook tipologies van die staatsleer van Herman Strauss aan die destydse Vrystaatse Universiteit. In hierdie variant van die staatsleer as vakwetenskap word die humanistiese aandrang op individuele menseregte (wat verbind is aan ‘n unitêre staat) geringskat en die Christelike regstaatsidee hoog aangeslaan. Binne laasgenoemde konteks moet individuele menseregte, soos verwoord in moderne Handveste van Regte, uitgebalanseer word met gemeenskapsregte.

So gesien sou dit in die denke van Pretorius beter gewees het om Namibië progressief op die pad van selfstandigheid, uit onderhorigheid, binne die konteks van ‘n etnies saamgestelde federale staat te geplaas het.

Namibië en etnisiteit

Namibië is by uitnemendheid ‘n etnies plurale gemeenskap waarvolgens die verskillende gemeenskappe ook verskillende gedeeltes van hierdie land bewoon het.

In pre-koloniale Namibië was die San/Boesmans die enigste werklik inheemse gemeenskap. Die Koisan/Nama/Damara/Koikoi-mense het toe in die omgewing van die Oranjerivier hulle tuiste gemaak. Die Damaras het die grondgebied van SWA in die 9de eeu betree. Die Herero’s kom eers in die 17de eeu vanaf Oos-Afrika Damaraland binne. Die Afrikaner-boere het in die 19de eeu hulle opwagting gemaak. Die Oorlams/Koisan , met Jonker Afrikaner as die leier, het in die 1830s ‘n verdere toevoeging tot etniese pluralisme gemaak. Die Rehoboth-Basters, die nasate van blanke boere en swart vroue, het binne die SWA-grondgebied ‘n vrye Republiek van Rehoboth tot stand gebring.

Kolonialisme

Soos menige ander land, waaronder SA, was SWA die speelbal van kolonialisme en van vreemde sendingaksies. In 1793 annekseer die Kaapkolonie Walvisbaai. Deutsch Südwestafrika is die breinkind van Otto von Bismarck. As direkte gevolg van Wêreldoorlog I neem SA vir SWA in 1915 oor. Kragtens artikel 22 van die Gemenebes van Nasies administreer SA toe SWA as Klas C-mandaatgebied.

Met die tot niet gaan van die Gemenebes word SWA toe onder die Trusteeskap van die Verenigde Nasies geplaas. In 1971 het die Internasionale Geregshof die gesag van die VN oor SWA gehandhaaf en die administrasie van SWA deur SA as onwettig verklaar.

In 1977 het die Westerse kontakgroep (Kanada, Frankryk, Wes-Duitsland, die VK en VSA) deur resolusie 435 SWA op die pad na onafhanklikheid geplaas. Hierdie resolusie is in 1988 ‘n stappie verder geneem toe Chester Crocker begin het om resolusie 435 in werking te stel.

Etniese konflik in Namibië

Die geskiedenis van Namibië is van meet af aan deur etniese konflikte gekenmerk. In die 1830s was daar die konflik tussen die Herero, Oorlams en Damaras. Die Hottentotrebellie van Hendrik Witbooi het aanleiding gegee tot die Schuts-elitetroepe wat enige verset moes onderdruk en besleg. In 1904 was daar die Herero/Namaqu-rebellie. In 1917 het koning Mandume Ya Ndemufayo van Ovamboland tot verset oorgegaan. Toe in 1959 het die Katutura-opstande SA geruk. Dan volg SWAPO se gewapende verset, met die hulp van Kuba, die Sowjetunie en Angola.

SA se mistasting

Pretorius se analise van die politieke oplossing vir ‘n multi-etniese en diepverdeelde SWA is deurspek met voorbeelde, ingevolge waarvan SA die verkeerde politieke resep gevolg het.

Pretorius plaas die blaam vierkantig op die alliansie van Pik Botha, Marinus Wiechers en tot ‘n mindere mate op Dirk Mudge, wat deur verskillende administrateurs-generaal ondersteun is, waarvan Louis Pienaar en Danie Hough sag daarvan afkom, maar ander soos regter Tienie Steyn nie.

Hy beskryf Pik Botha met nie-vleiende taal en steun ook op die biografie van Papenfus om Botha te diskrediteer. Pik Botha is ‘n politieke opportunis (p. 2) met dualistiese persoonlikheidseienskappe (p. 18). Sy motivering was nie tussen reg en verkeerd nie, maar om gewild te wees (p. 4). Pik het twee standpunte gelyktydig ingeneem, om almal te probeer tevrede stel en so die NP’s in beide SA en SWA te flous (p. 6). Pretorius haal Ken Owen aan wat skryf dat Pik kon swaai, manipuleer en bluf (p. 15). Hy het aangeleun op die humanistiese en individualistiese mensbeskouing (p. 16). Vir Botha word die onderskeid tussen reg en verkeerd deur meerderheidsteun en nie prinsipieel bepaal nie (p. 18).

Die werklike Pik het meerderheidsregering saam met die Westerse Vyf bevorder en nie minderheidsregte nie (p. 8). In SA het hy egter verklaar dat “een-mens-een-stem” selfmoord sou wees (p. 9). Pik het eers voor en toe teen PW Botha gedraai toe dit dienstig was … soos ‘n hiëna wat ‘n gewonde leeu bekruip.

Pretorius beskuldig Botha daarvan dat hy nie met die NP/SWA gesprek gevoer het nie, maar mense in die RSA tog mislei het met uitsprake dat met almal gekonsulteer is (p. 26).

Slotbeskouing

Die punt word onderstreep dat as SA betyds begin het om anti-kolonialisme in SA en SWA van stapel te stuur, sodanige politieke aksie die VN van sy venyn kon ontneem het en dat SA binne hierdie konteks groter beweegruimte kon geniet het. Dit geld ook vir die rol van die politieke onderhandelaars uit SA, waaronder Pik Botha.

Alhoewel Pretorius ‘n meestersgraad in Staatsleer verwerf het, en sy staatkundige insigte gewig dra, is sy outobiografie swak geskryf. Hy ryg sy argumente soos krale in ‘n string aaneen, sonder dat daar geïntegreerde skakels is wat ‘n storie in verhaaltrant vertel.

Hy is nogal geneig om op voetpaadjies te dwaal, dan skielik oor ‘n paar klippe op ‘n ander pad te spring en ‘n ander pad te bewandel en later weer na reeds behandelde gebeure terug te gryp. So gaan die konteks dikwels verlore.

Nietemin is Pretorius se Suidwes-Afrika na Namibië ‘n lesenswaardige dokument, omdat dit die subjektiewe verhaal van ‘n belangrike rolspeler is.

Die geskiedenis van Suider-Afrika kan nie teruggedraai word nie. Maar ‘n mens wonder tog of vroegtydige staatsmanskap binne die konteks van konsosiatiewe demokrasie vir en binne SA, SWA en helaas ook Rhodesië en die Britse protektorate nie ‘n beter oplossing vir die sub-kontinent sou wees, as tans nie? ‘n Konfederale Alliansie van Suider-Afrikaanse state wat elk konsosiatief gestruktureer kon word, sou waarskynlik ‘n totaal ander gesig vertoon het, as die totalitarismes van Sam Njoma, van Mugabe en van Jakob Zuma … en op die verlengde moontlik Malema! Wie weet? Post facto weet mens beter …

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.
  • Witbeer

    Pik, die dronkgat slang wat met n gesplete tong praat.
    Hy het RSA nog altyd belieg, was nooit in die VN teenwoordig wanneer RSA bespreek word nie, liewer gesit en suip saam met sy hanteerder, Kissinger.
    Pik is verslawend onder die invloed van Bacchus en Kissinger. M.a.w n rugraatlose Sot!! Wat net aan sy eie Ego antwoord.
    Gelukkig is lewersklirose n stadige dood.

    • Andrea

      Nie stadig genoeg nie.

  • Betzie van Rensburg

    ‘Post facto’ weet mens beter . Die wysheid wat later kom , né .

  • Rooikop

    Pik – ‘n SWART petroleum produk wat gebruik word om te seel. As jy dit warm maak, dan vloei dit. Dit is teer – goed wat “weggegooi” word om paaie van te maak sodat almal daarop kan trap.

    Die ander een se hart is swarter as die petroleumproduk waarna hy vernoem is, dan ook nog verdun met alkahol en daarmee het hy en sy onbevoegde maatjies ons geboor sodat ons en ons kinders die gelag moet betaal.

  • Gas

    As Pik ons met SWA geboor het, wat het hy nie aan SA gedoen nie!

    • Riempies

      Wat Pik gedoen was om met met Kissenger in die geheim
      geheuel om Suid Afrika te vernietig vir die NWO – alles wat met ons gebeur het
      was hy wat Pik is instrumenteel saam met sy gatkruiper handlanger Roelf Meyer ——- om Kissenger se opdragte en hulle gesamentlike gekookte boosheid op te dis vir die dom hormoongedrewe FW de Klerk.

      Dis wat hy gedoen het aan ons Afrikanervolk en ons land Suid Afrika. Hy wat Pik Botha
      is was die hoof indoena wat ons Afrikanervolk gekelder het sonder stamp of stoot.

      • Witbeer

        Goed gestel

  • Karel Combrinck

    Die werklike offer was Suid-Afrika. SWA was bloot ‘n oefenlopie om vir De Klerk te bewys ‘n “vreedsame” oorgawe kan werk. En natuurlik het dit in albei gevalle gewerk, in SWA en in SA, want wie hoef dan geweld te gebruik as hy alles op ‘n skinkbord kry. Die nerwe sou uiteraard graag die reputasie wou hê dat hulle SA met geweld van ons afgeneem het. Maar aangesien hulle, weens De Klerk en Botha se “vreedsame” oorgawe nooit die kans gekry het om te probeer nie, haal hulle nou maar die agterstand deur ou mense op plase te vermoor.

  • Deon

    100 jaar terug sou hy sy gat gesien het

  • Vrystater

    Die verderflike Pik Botha!

  • Riempies

    Ek was nie n ja stemmer nie en het nee gestem en ek het ook sosiale by geleentheid met Pik geassosieër dus wat sê dit nou – minder as niks.
    Die enigste regse party wat ons probeer waarsku het was die HNP en al die ander
    partye het van Jaap Marais probeer n sirkus nar maak – dus maak nie regtig saak
    by watter “regse party” u betrokke was nie – julle was almal kop in een mus met
    ons volksverraaiers.

  • Rooikop

    Dave, as seun van 10 jaar oud op skool het ek hierdie verval reeds gesien so vroeg as 1979. Ek het gesien hoe PW, PIK, Onrusbarend, Vlok ens besig is om hierdie land die afgrond in te ry (Dit het my natuurlik verskriklik ongewild, op skool gehad aangesien die skool waar ek was baie NP wannabees se kinders opgevoed het). As ek as so ‘n jong kind dit kon waarneem, hoe is dit moontlik dat soveel van ons ouer mense dit nie kon insien nie? Enige iemand wat net na ‘n foto van PIK gekyk het sou gesien het hy het ‘n lekker wynneus.

    Ek stem saam ‘n volk verdien sy regering en ons mense (ek praat van ten minste die geslag voor my) was so lui om te dink, so blind om te sien en dus het hulle verdien om bevoeter te word.

    Ek weet net verseker hier is bitter min ja-stemmers hier rond

  • ThysH

    Ek sien nou eers hierdie artikel oor Kosie Pretorius se boek. Sal probeer om die boek in die hande te kry, maar vermoed dit sal maar sukkel-sukkel gaan want dit sal seker nie sommer deur boekwinkels gedra word nie!

    Landman is baie krities oor Pretorius se skryfstyl, maar ek dink ‘n mens moet baie eerder na sy feite en stellings en gevolgtrekkings kyk as die manier waarop dit gedoen en gestel is.

    Ek het die geleentheid gehad om ‘n hele paar jaar baie nou saam met Kosie P te werk toe ek in 1984 redakteur van die NPSWA-koerant Die Suidwester geword het. Ek het hom nie alleen ‘n aangename en gemaklike mens gevind nie, maar een van die ordentlikste, eerbare en geloofwaardigste politici wat ek ooit geken het. Daar is nie verskuilde agendas en politieke agterbaksigheid in die man nie.

    Sy een enkele “politieke swakheid” is dalk sy benadering of geloof dat mense net soos hy eerlik is in wat hulle se^ – sy liggelowigheid in mense se eerlikheid! Dit was veral opvallend met sy aanvaarding van Eben van Zyl as ‘n vurige en sterk ondersteuner van die NPSWA – totdat dit baie laat geblyk het dat Van Zyl eintlik ‘n PW/Pik agent was.

    Landman wil ook hier hoog opgee oor die moontlike beter alternatiewe van die konsosiasie-gedagte. Dit was dan ook een van Van Zyl se groot “leerstellinge”, maar dit het helaas nie rekening gehou met die ingewikkeldheid van sowel die SWA as SA se bevolkingsamestelling nie. In die SWA se geval juis die geweldige getalleoorwig van die Owambo.

    Kosie P se plan vir ‘n politieke oplossing in SWA het elemente van konsosiasie bevat – maar eers deur Wamboland totaal en al van die res van SWA af te sny (selfs by ANgola te voeg as dit kon!) en dan ‘n vorm van federale of konfederale regering vir die res van die mense en groepe en volkere van SWA te vorm. Nie wit-oorheersing nie – nie oorheersing deur enigeen nie. Ou “oompie” Hans Diergaard van die Basters en ook die Nama’s van die suide het baie van die idee gehou – maar Mudge se DTA en hulle ondersteuners het gedink ‘n politiekie alliansie van partye en groepe sou beter werk as ‘n gebiedsgebonde alliansie. Dit het nie en dit kon nie – juis omdat die Owambo oorheers het – en WOU oorheers.

    Kosie P se sieninge van die SWA-eindtyd en Pik Botha se politieke speletjies met groot internasionale magte, MOET egter as ingelig en betroubaar gesien word. Ek dink hy het – soos ek en ‘n klompie ander – toe al lankal deur die Pik se selfgeskrewe politieke dramas waarin hy die hoofrol speel, gesien!

    Die tragiese is dat mense in SA – insluitende FW de Klerk – nie deur Pik se dinge kon sien nie- al moes dit toe reeds vir almal duidelik gewees het. Ek vermoed juis omdat Naspers en sy media Pik se jakkalsdraaie en manipulasie van mense soos Vorster en PW verswyg en verbloem het.

    Daardie geskiedenis moes eintlik al vertel gewees het. Ek twyfel of dit ooit vertel gaan word.