Wat gebeur met jou motor se lugsak tydens ‘n botsing?

Lugsakke in moderne motorsdeur André Olivier

Ons almal ry motors wat toegerus is met veiligheidslugsakke. Van die ouer intreevlak motortjies het slegs ‘n lugsak in die stuurwiel, meer moderne buksies is standaard toegerus met twee lugsakke vir die bestuurder en die voorste passasier. Daar is natuurlik ook motors wat spog met tot 12 lugsakke. Niemand van ons wil beleef hoe ‘n lugsak nou eintlik werk nie. Ons het besluit om wat gebeur tydens ‘n botsing so kort en volledig as moontlik vir u te beskryf. Ford Motorkorporasie in Australië het die stap-vir-stap-beskrywing van wat tydens ‘n botsing gebeur, gepubliseer.

Die motor wat betrokke is in hierdie botsing is ‘n Ford Falcon XT wat doodstil staan en dan reg van die kant af deur ‘n ander voertuig op die bestuurder se deur teen 50km/u gestamp word.

0 millisekondes – ‘n Eksterne voorwerp raak aan die bestuurder se deur.

1 ms – Die deur se druksensor bespeur ‘n drukgolf aan die buitekant.

2 ms – ‘n Versnellingssensor in die C-pilaar van die motor agter die agterdeur bespeur ook ‘n botsing is besig om plaas te vind.

2.5 ms – ‘n Druksensor in die middel van die motor in die dak bespeur die vibrasies van ‘n botsing.

5 ms – Die botsingsrekenaar bepaal of die impulse wat hy ontvang het erg genoeg is om ‘n reaksie uit tevoer. (Dit mag dalk net ‘n kruidenierswaentjie wees wat teen die bestuurder se deur vasgeloop het). Intussen begin die bestuurder se deur met sy kantbotsstawe die skokgolwe  van die inpak te absorbeer.

6.5 ms –Druksensors in die bestuurder se deur bereik maksimumdruklading.

7 ms – Die botsingsrekenaar bevestig dat die inpak van ‘n ernstige aard is en nie ‘n kruidenierswarewaentjie is wat in die deur vasgeloop het nie. Die botsingsrekenaar bereken hoeveel aksie in watter deel van die motor uitgevoer moet word.

8 ms – Die botsingsrekenaar stuur die “vuur”-inpuls na die betrokke kantlugsak aan die bestuurder se sykant. Die B-pilaar begin die skok na binne absorbeer en energie word verplaas na die “cross car load path” of geheelladingdrukmeter onder die insittende.

8.5 ms – Die kantlugsak aan die bestuurder se kant kry die “vuur”-instruksie.

15 ms – Die motor se dak absorbeer ‘n deel van die inpakgolf . Die kantlugsak ontplof deur die sitplekomhulsel en begin ontplooi.

17 ms – Die geheelladingdrukmeter en struktuur van die motor onder die agterste sitplekke bereik maksimumlading. Die ontplooide lugsak strek oor die insittende se bors en begin sy skouer weg van die inpaksone af forseer.

20 ms – Die bestuurder se deur en B-pilaar begin teen die bestuurder se sitplek te druk. Die lugsak druk intussen die insittende se bors weg van die inpak af.

27 ms – Die effektiewe impakdruk is gehalveer van 50km/u na slegs 23,5 km/u. ‘n Drukblokkie in die sitplek verskuif die insittende se hele bolyf weg van die inpak en die lugsak begin onmiddellik afblaas.

30 ms – Die Ford Falcon het die sybotsing total en al geabsorbeer. Die lugsak bly in posisie en die insittende ondervind vir ‘n breukdeel van ‘n sekonde ‘n maksimumdruk van 12 kg teen sy skouer.

45 ms – Die insittende en die lugsak beweeg saam met die hervorming van die motor se sykant.

50 ms – Die botsingsrekenaar ontsluit al die deure, die passasiersveiligheidstruktuur begin reageer om die deur na buite te forseer, weg van die insittendes af.

70 ms – Die lugsak blaas steeds af en die insittende beweeg na die middle van die motor. Ingenieurs beskou die botsing as afgehandel

150 -300 ms – Die insittende besef nou eers hy is in ‘n botsing betrokke.

Dit is hoe ‘n lugsak in jou motor dalk net jou lewe kan red. Lugsakke ontplooi ook nie wanneer die veiligheidsgordels nie gebruik is nie. Alle nuwe motors het ladingsensors in die sitplekke wat bepaal of daar iemand op die sitplek sit. Sou daar iemand sit, bereken die botsingsrekenaar daar moet ‘n sitplekgordel geaktiveer word. Sou die sitplekgordel dan geaktiveer of vasgemaak word, bereken die botsingsrekenaar dat hy nou alle sensors wat lugsakke beheer fyn moet dophou. Dus wanneer jy nie jou sitplekgordel dra nie gaan die lugsakke nie aktiveer nie, dit is só eenvoudig. Die rede hiervoor is dat lugsakke met so ‘n geweldige inpak ontplooi word in ‘n botsing dat die insittende ernstige beserings van die lugsak kan opdoen nog voor die botsing verdere beserings veroorsaak. Die meeste vervaardigers  kalibreer vandag die lugsakstelsel om in samewerking met die sitplekgordels te werk. Die sitplekgordel trek die insittende styf in die sitplek vas sodat die lugsak van watter kant af ook al sy werk kan doen sonder om die insittende ernstig te beseer. ‘n Gemiddelde lugsak ontplooi teen tussen 240 – 400 km/u. Elke voertuig op die pad vandag beskik oor ‘n unieke frommelprofiel tydens ‘n botsing. So dink mooi wanneer jy ‘n sleepstang, wenteltol voor op jou 4×4 of ‘n massiewe bosbreker-“Bullbar” voor aan jou motor laat monteer, want dit gaan jou motor se veiligheidstelsel beslis beïnvloed. Nou gaan die ingeboude druksensors heelwat later kan reageer om jou motor se lugsakke te kan ontplooi. Dit geld ook vir al die mense wat hulle dierbare kinders so los in ‘n motor laat rondsit; moenie verbaas of hartseer wees wanneer jou motor se lugsakke nie werk tydens ‘n botsing nie. Sitplekgordels red lewens; dit is oor en oor bewys!

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.
  • Trippie

    Baie dankie – dit was nou baie interessant. Om vas te gordel, behoort 2de natuur te wees !

    • Rifrug

      @Trippie – Vasgordel gaan nie werk as jy die masjien ry wat op jou avatar is nie!

      @ mnr. Olivier “Ons almal ry motors wat toegerus is met veiligheidslugsakke.” … nie ons almal nie!

      Lees gerus die vervolgverhaal hier op praag deur Gustav Venter … die meeste voertuie in daardie konvooi is lugsakloos!

      • Trippie

        Rifrug, jy los my altyd met ‘n glimlag om die mondhoeke.

        Hierdie is darem maar ‘n pragmotor … !

        Ja, ek ry gewoonlik saam met my kleinneef, maar na ‘n grusame ongeluk wat hy aanskou het verlede week, het hy tot die besluit gekom – weg met die motorfiets. My hart is in stukke, maar liefs dit, as wat ek langs sy graf (of enige ander motorfietsryer) se graf moet staan.

        • Kalium_Chloraat

          Ek het vriende verloor met motorfiets- en motorongelukke. Ek is self maar stukkend aan die linkerkant oor motorfietse, maar ek sal hulle NOOIT los nie, darem net te lekker. Motorfietsry is sensueel, as jy nie aantrek soos ‘n BMW ryer nie, jy voel elke stampie, die motorfiets leef onder jou, elke stukkie pad voel en ruik anders, die temperatuur verskil orals en die klank is hemels. Die afgeslotenheid gee jou ook baie tyd om te dink.

          • Arnieann

            Di’s daai gedinkery wat maak dat jy in ‘n pothole verdwyn.

          • Rooikop

            Dis van te veel dink en te min kyk waar ek ry dat daar so ‘n lelike vlek aan die linkerkant van my Amatrok is (nog net 8000km op die klok :-() Die paneelkloppers is so besig met die haelskade in PTA dat ek eers einde April ‘n gaping gekry het.

          • Arnieann

            Ken daardie gevoel. Amper soos dood in die familie. Hehe.
            Sterkte en voorspoed.

          • Rooikop

            Dankie – ek weet nie wat die ergste is nie – die skade aan die bakkie of die skade aan my ego

          • Kalium_Chloraat

            Rooikop, as daai Amatrok die een is met die twee turbo’s en die diesel en daai inspuiters en turbo’s gee moeilikheid en wat VW vir die goed vra sal jou Amatrok ‘n Amaf0k word

          • Rooikop

            Yip dit is een van daais. Hierdie was op ‘n spesiale aanbieding vir amper 30% af – dit is heelwat goedkoper as enige van die Fords of Toyotas.

          • Kalium_Chloraat

            Nee wat, ‘n scrambler skrik nie vir ‘n slaggat nie, en ek het daai gejagery al 2 dekades terug uit my uitgeval.

      • Arnieann

        Behalwe die ou daar wat self ‘n lugsak is.

        • Rifrug

          Ek is so bly dat ‘buikwind’ deur die baie beter Afrikaanse woord ‘poep’ vervang is in die laaste uitgawe van Bodem! As Gustav ooit nog ‘n sinoniem vir ‘buikwind’ soek, wat van ‘bodembrul’?

      • Kalium_Chloraat

        Kyk Rifrug, as jy veilig op ‘n motorfiets wil wees, ry ‘n Harley, want hy is nie vinnig genoeg om gevaarlik te wees nie.

        • Rifrug

          Dieselfde geld vir my 1968 VW kombi … daar is nie veiligheidsgordels of lugsakke nie … want al ry jy in iets vas, gaan hulle seerkry… kombi dalk ‘n duik of twee, en jou nek net effe styf … maar die FordFigo is totaal afgeskryf en die insittendes versmoor deur die lugsakke!

        • Arnieann

          Ek het pas begin om iets soos hierdie te bou. Volkswagen en motorfiets kruising. Sal fotos neem en stuur aan belangstellendes.

        • Arnieann

          Amper self ‘n Amakroko-kroko van al die valle. Hele lyf vol bewyse van plekke waar ek bas verloor het.. Platgedrukte L2 rug werwel ens.
          Maar hoor is min !! Hehe.

          • Kalium_Chloraat

            Daar word mos ammelee verwys na ‘n leerbaadjie sonder die skuurmerke van ‘n val as ‘n “v1rg1n”. Ek sien deesdae al minder leer en al meer van hierdie baadjies wat lyk soos ‘n weermagrugsak. Hulle is lekker lig, maar die swart leer is nog bobaas. Lyk my ook asof die “bunnyhuggers” nie bekommerd is oor beeste waarvan swart bikerbaadjies gemaak word nie, want mens hoor net hoe hulle bloed op bekendes met pels gooi en nooit dat hulle bloed op Hell’s Angels gooi nie. Wonder hoekom?

  • Rooikop

    Daar behoort seker ook videoskakels te wees wat wys hoe hierdie proses in stadige aksie afspeel. Ek is net te lui om te soek.

    • Arnieann

      Selle hier. Gewoonlik hou ek nie op daarmee nie. Eers as youtube al my lugtyd opgevreet het kom ek sonder ‘n lugsak tot stilstand.

  • Willy

    Dankie vir ‘n baie interessante artikel André. Al daardie stappe wat gebeur in millisekondes is nou ingenieursvernuf!

    Dit lyk my om nie ‘n motor lank te besit nie om by die jongste tegnologie te hou.

  • Willy

    Hiermee wil ek die bestuur van Praag bedank vir die motorrubriek onder leiding van André Olivier, wat uit die boonste rakke is.

  • Arnieann

    In ongelukke waarin die persoon geen liggaamlikke beserings ondergaan nie, kan dit nog steeds noodlottig wees.
    Om te dink dat ‘n mens se ligaam hom self vernietig agv die skielikke tot stilstand kom.
    Die lugsak is daar om daardie tot stilstand kom gebeurtenis oor ‘n langer tydperk te laat plaasvind. Al is dit net ‘n breukdeel van ‘n sekonde.

    • Rooikop

      Toe ek valskerm gespring het (vir pret, nie in die weermag nie) het ons gespot dat dit nie die val is wat jou doodmaak nie maar die vinnig stop. Soos jy sê hierdie “vertraag die stop” en vergroot so jou kans op oorlewing. Ek kry nou sommer weer nagmerries oor die momentumberekening van die tweede jaar.

      • Arnieann

        Ongelooflik wat spoed kan doen. As jy spoed verdubbel, is jy viermaal dooier.

      • Kobuseng

        Rooikop ons het altyd gese dis die tweede hop wat jou doodmaak…

      • Kalium_Chloraat

        Ja, tot ‘n millimeter van die grond af gaan dit nog goed.

        • Rifrug

          “Bounce” … dis die “skydiver” woord! Dinge gaan goed tot nadat jy … dis treurig en grotesk … ge-“bounce”, gebons, gehop het. Jy met jou chemiese naam weet ons mos ons is eers vlenters as ons die tweede keer die grond straf!

          • Kalium_Chloraat

            Ek het ook in die 80’s gespring, gelukkig het daai Irvin matras goed gewerk.

    • Rifrug

      “Speed kills” is nonsens … jy’s reg … dis die skielike stop wat seer maak!

      • Arnieann

        Wonderboom is my “Tuisdorp” wat vlieg betref. Wie onthou vir Markus Jooste? Of is dit voor julle tyd. Bestuurder van “Pretoria Flying Club”
        Het ‘n Cesna 172 gehad daar. ZS-FUD.
        Lekker ou daë. Dèm !!!

      • Rooikop

        Ek het by die ou weermagklub by Swartkoplugmagbasis begin maar toe hulle Nylstroom toe trek het ek maar by Wonderboom gespring – by 104 spronge toe breek ek lyne vir die derde keer – ek het die valskerm teruggestuur vir herstel (die derde keer) en toe ek klub toe ry om dit te gaan haal toe word ek so ys koud. Ek het nog nie weer gespring nie maar gaan kyk nog so af en toe.

        Die vrou het in elk geval alle idees wat ek ooit sou koester om weer te spring in die kiem gesmoor.

        Ek is ook alles behalwe ‘n “natural” – meeste van my landings (ja selfs na redelik baie spronge) was maar nogsteeds soos die Albatros in die Rescuers s’n. Na ‘n goeie inploeg staan jy maar op, skud jou stervere reg en sê “That was one of my better landings bud!”

        Ek het ook ongelukkig al ‘n paar goeie vriende aan die sport afgestaan maar lekker bly lekker.

        • Willy

          Interessante sportsoorte wat sommige van die kommentators beoefen.

          Dis goed om aktief te wees.