Afrikaans vir godsdiens en onderwys

Sjeik Abu Bakr Effendi

Sjeik Abu Bakr EffendiBaie van die mense wat tot in dié tyd Afrikaans as skryftaal gebruik het, was nie-Afrikaners, en sommige van hulle is buite Suid-Afrika gebore. Ook sjeik Abu Bakr Effendi (1835-1880) was so iemand. Abu Bakr, ‘n Koerd wat in Turkye gebore is, was ‘n Islamitiese godsdiens-onderwyser wat Afrikaans as godsdienstige taal vir die Kaapse Moslems gebruik het.

Abu Bakr is in 1862 oor Engeland na Kaapstad gestuur nadat Moslems aan die Kaap ‘n versoek via die Turkse ambassadeur in Londen aan die Turkse owerheid gerig het. In 1869 het hy ten behoewe van die onderwys in die Islam aan die Maleise gemeenskap die Bayan-udDin (verduideliking van godsdiens) geskryf. Dit is ‘n tweetalige werk in Arabies en Afrikaans, met voorredes in Turks, Arabies en Afrikaans. Die Afrikaanse teks is ‘n wydlopige parafrase van ‘n handboek van Moslem-reëls, met allerhande verduidelikings, en is deur Abu Bakr geskryf. Dit is so gerangskik dat daar telkens op ‘n Arabiese sin die Afrikaanse vertaling en verduideliking volg — geskrywe in Arabiese letters.

Waarom het hy Afrikaans gebruik? Abu Bakr skryf dis nodig dat hy die taal wat meer verstaanbaar is, moet skryf sodat die mense die godsdiens “met gemak op die regte manier kan leer ken”. ‘n Mens moet hieruit aflei dat die Moslems gesukkel het om Arabies te verstaan omdat Afrikaans hulle moedertaal was.

‘n Hele reeks Arabies-Afrikaanse publikasies het op die Bayan-udDin gevolg, wat almal op die een of ander manier met die Islam verband hou. Verder is ook ‘n aantal Afrikaanse Islamtekste in Romeinse letters uitgegee. In 1985 het sjeg Abu Bakr Najaar van Kaapstad verklaar dat die eerste Arabies-Afrikaanse boekie reeds in 1840 verskyn het. Die boekie, oor godsdienstige gebruike van die Islam, is volgens die rekords van die Suid-Afrikaanse Biblioteek in 1877 in Istanboel herdruk, met ‘n Turkse, Arabiese en Afrikaanse inleiding (in Arabiese letters). In 1862 is ‘n Moslem Theological School in Kaapstad gestig wat ondanks die Engelse naam Afrikaans as voertaal gehad het.

Van 1859 af is die Morawiese Sendinggenootskap se drukpers op Genadendal (wat in 1837 uit Nederland ontvang is maar weens gebrek aan ruimte nie in bedryf was nie) gebruik vir publikasies soos die maandblad De Bode (sedert Desember 1859). Die aanvanklike oplaag was 300 kopieë per jaar. In ‘n vorm van Afrikaans het Oom Louw Gezels in 1862 en 1873 land- en wêreld-nuusgebeurtenisse vertel. In September 1873 het hy geskryf: “Baijan mensche, oom, werk moes nou aan de spoorweg, oom weet moes, die wat van Wellington naar Woester loop, helle krij nou een goeije betaal dat helle kan bestaan.” Die sendingstasie het druk van die Kaapse regering weerstaan om die sendingskool te verengels sodat dit studente van ander genootskappe kon inneem. Maar as aanduiding van algemene verset teen die verengelsing kan mens dit nie beskou nie. Die besluit is in Morawië geneem en was in ooreenstemming met die Duitse sendingbeleid om, waar moontlik, inheemse tale te behou.

Onder sprekers van Kaapse en Oranjerivierafrikaans is kerkdienste van die Anglikaase Kerk van Suider-Afrika soms in Afrikaans gehou. Sowel die Hollands van die Bybel is teen die 1860’s en 1870’s as Afrikaans is in Afrikaanse sendinggemeentes gebruik.

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.